Inhoud:

Een roman transformeren tot een theaterstuk is vragen om moeilijkheden en dat bedoel ik letterlijk. De roman Woeste Hoogten is verleidelijk qua inhoud en personages en qua impact op onze collectieve verbeelding. Een transformatie naar een ander medium is een open vraag naar moeilijkheden, blinde vlekken, narratieve problemen. Ik vind Woeste Hoogten een briljante mislukking. De eerste helft van het boek heeft een geweldige urgentie, maar vanaf het moment dat hoofdpersonage Catherine sterft binnen het raamverhaal sterven de demonen mee die de schrijfster met haar heeft opgeroepen. Een roman bewerken tot theaterstuk betekent sowieso dat je veel moet reduceren en andere zaken uitvergroten. Theater verdraagt geen blinde vlekken. Een roman wel; soms is dat aspect van de romankunst nu juist de reden waarom we keer op keer terug grijpen naar een bepaald boek. In de roman is Heathcliff gedreven door wraak, zoveel weten we. Maar wat dénkt hij echt? Brontë wuift ons vrolijk uit mochten we die vraag bij het lezen proberen op te lossen (misschien heeft dat aspect haar nu juist nooit echt geïnteresseerd). Voor je het weet sta je verdwaasd te kijken aan de buitenkant van deze roman, als iemand die tot zijn eigen verbazing de uitgang heeft gevonden van een spiegelpaleis en er meteen terug in wil. Mijn door de jaren immer veranderende theateropvatting (meer een demon die mij voortjakkert bij het schrijven ) eist op een koppige manier duidelijkheid van mij. Theater leeft bij de gratie van het conflict tussen de personages op de scène. De impact van die confrontatie kan je pas overbrengen als alles glashelder wordt duidelijk gemaakt. Soms is die helderheid een opgave, soms lukt het ook langs geen kanten. Helderheid is een staat van genade, iets waar je de goden en de godinnen vriendelijk om kan verzoeken zonder te weten dat je het zal krijgen. Ik denk dat ik die helderheid heb verkregen zodra ik het personage Heathcliff gevild heb, van ingewanden heb ontdaan en dan opnieuw heb gevuld met dingen die ik hem zelf graag wou geven. Of ik die helderheid echt bereikt heb is een andere vraag die enkel door het publiek kan worden beantwoord.  Woeste hoogten, rusteloze zielen gaat over fundamentele keuzes maken, een pijnlijk proces waar niet iedereen ongeschonden uitkomt. Cathy voelt zich aangetrokken tot twee mannen. Op zich is dat geen probleem. Maar het is de samenleving (en voor een deel ook zij zelf) die niet gelooft in die combinatie, die zwart samen met wit  als een probleem ervaart. Een van die twee mannen die Cathy bij zich wil houden is uiteraard Heathcliff. Misschien is het zijn radicaliteit die haar al dan niet opgelegde keuze nog dwingender maakt. Kom niet af bij hem met een of andere beschaafde modus vivendi. Ook bij hem is het alles of niets, hoewel zijn koppigheid niets te maken heeft met de opgelegde waarden van een samenleving. Zijn innige verbondenheid met de natuur, met de kosmos, met de wereld van boven en beneden, duwt hem weg van een twijfelende Cathy. Hij loopt weg. Zodra hij terug komt, gaan de poppen pas echt aan het dansen. In de roman is wraak zijn enige drijfveer. In mijn bewerking is die wraak belangrijk, maar het voert het drama niet tot in de kern. De kern is die verbondenheid van Heathcliff, een verbondenheid die tegelijk spiritueel én logisch is (toch in zijn ogen). Het is moeilijk om een diplomatieke houding aan te nemen ten opzichte van iemand die meent de logica zelve te zijn. Ik vind dat een belangrijk thema, zeker in deze tijden waar alles voor ons wordt geregeld, waar de druk groot is om te doen wat ieder doet, te consumeren wat iedereen lijkt leuk te vinden. Omdat we middenin die samenleving zitten, valt het ieder van ons moeilijk te duiden hoe zeer we opgesloten zijn door een uniform denken. Ja, we voelen ons wel degelijk gemanipuleerd door media en reclameclips. En ja, we menen dat we zelfs met dat besef zonder enig probleem kunnen functioneren zonder die samenleving de rug toe te keren. We kennen onszelf individuele vrijheid toe binnen dit systeem. Maar dat er ooit compleet andere manieren van denken werkzaam waren is ons misschien bekend maar niettemin vreemd. Nochtans zitten die oude denkvormen nog steeds diep in ons opgeborgen. En is Heathcliff iemand die zulke denkvormen (waaronder die innige verbondenheid met de kosmos) zonder enig probleem kan oproepen. ‘Denken’ is overigens een compleet ontoereikende term. ‘Voelen’ misschien ook, maar het staat in ieder geval al dichter bij Heathcliff als handelende mens. Wat zich op de scène afspeelt tijdens Woeste Hoogten, Rusteloze Zielen is uiterlijk een conflict met een thema dat hopelijk iedereen begrijpt of aanvoelt. Maar ik mik als schrijver en bewerker op een veel diepere boodschap die ik bij het bewerken in het beste geval alleen maar mistig zag opdoemen. In alle eerlijkheid is de betekenis pas nu (na het schrijven van het stuk en nadat het werd opgevoerd) voor mij duidelijk. Het stuk gaat over onvrijheid, over iets wat we ogenschijnlijk zijn kwijtgespeeld, maar wat we mits wat inspanning terug kunnen aanboren om onze wereld magisch te maken. Dit stuk gaat met andere woorden over het verdringen van de Verbeelding en het niet kunnen accepteren van dingen die eenieder als doodnormaal beschouwt. Ook dat is immers vragen om moeilijkheden…