Woest Water: Na de première geschreven door Don Duyns in: Don Duyns

Zeechroniqueur - Allerjongste geschreven door Maud Vanhauwaert in: Zeechroniqueurs

Er zitten meer mensen dan verwacht in het repetitielokaal van het Rotheater. De acteurs maken zich er lichtjes druk over, maar regisseur Niek Kortekaas neemt met een simpel ‘Nog niet af, veel plezier’ eventueel te hoog gespannen verwachtingen bij de toeschouwers weg. 

Er klinken geluiden van een snelweg, Gijs Naber (Sil) klimt over het balkon om de kat van zijn buurvrouw te stelen, een ‘manipulator’ bedient een papegaai op een stok en componist Ray van Santen start muziek in. De eerste vijf minuten wordt er amper een woord gesproken. Dat laatste bevalt mij als schrijver overigens bijzonder goed: als het mogelijk is een deel van het verhaal non-verbaal over het voetlicht te brengen is dat wat mij betreft alleen maar winst. Er wordt tenslotte al genoeg geluld, op het toneel en daarbuiten.

Hoewel de changementen nog vijf keer langer duren dan in Roosendaal zal mogen werkt het geheel behoorlijk goed. Zelfs in de te krappe jas van de niet al te grote repetitieruimte is Woest water al een visueel spektakel. Terwijl veel hedendaags toneel kiest voor een smaakvolle soberheid, daar heerst bij dit stuk een Breugheliaanse exuberantie. 

Kortekaas en zijn team hebben goddank geen mogelijkheid laten liggen om beeldende grappen en associaties in te voegen. Zo wekt ‘manipulator’ Maarten Smit met een parasol met plastic slierten eraan een kwal tot leven en is er een goocheltruc ingestudeerd die zelfs onder plat licht al licht gruwelijk werkt (er komen o.a. een cirkelzaag, een kamerscherm en een stel benen in voor, moet kunnen voor 8 - plus).

Tijdens de doorloop stel ik mezelf de vraag: waarom word ik hier zo vrolijk van? Al kijkend naar Maarten met zijn pulserende parasol valt me het antwoord in. Wat ik hier zie is precies de reden waarom ik ooit ‘aan het toneel’ wilde: vermommingen, attributen, bizarre trucs en een ongebreidelde fantasie. Beter gezegd: de ongeremde verwondering.

Groot was dan ook mijn teleurstelling toen ik me op mij zestiende voor audities op de Amsterdamse toneelschool meldde: ik mocht niet met snorren, pruiken of vreemde kleren aan spelen. Nee, het ging om ‘emoties’ en ‘psychologie’, zaken die me tot op de dag van vandaag als minder belangrijk voorkomen. Het gaat mij allereerst om de magie, de vrolijke verwachting die je kunt hebben voor het licht opgloeit, dwars tegen al het bittere cynisme in waarmee je je eigen geest zo makkelijk kunt vullen.

En daarom kijk ik graag naar zeemeerminnen, feeën, duivels, heksen, reuzen en andere magische wezens; en schrijf ik er even graag over.  Na de doorloop en het nagesprek loop ik naar buiten en zie op de stoep het met petflessen beplakte autootje van het personage dr. Jona staan, klaar om in de bus geladen te worden. Het is een klein stukje theatermagie, op de grijze stoep op een dreinerige dag in Rotterdam. We zijn klaar voor Roosendaal.

Don Duyns

Woest water geschreven door Don Duyns in: Don Duyns

Zeechroniqueur geschreven door Maud Vanhauwaert in: Zeechroniqueurs

Als startend toneelschrijver (we spreken over begin jaren negentig) was ik vooral gespecialiseerd in de ‘associatieve tekstcollage’. Structuur, tekstopbouw en verhaal boeiden me niet, het ging mij puur om de evocatieve kracht van mijn woorden. In mijn eerste stuk, Wormrot (1989), schreef ik als aanwijzing: “De volgorde van deze teksten staat niet vast, zoals ook niet vaststaat of de teksten ‘dialoog’ dan wel ‘neventekst’ zijn”; en zo ging het nog even door.

Nu, in 2011, staar ik in de repetitieruimte aan de William Boothlaan naar de kostuumdoorpas van acteur Lucas Smolders, die door de begaafde kleedsters van het Rotheater in een zeekoeienkostuum gehesen wordt. Hij straalt, Smolders. 

Vanaf het moment dat regisseur Niek Kortekaas me vroeg een ‘zee – odyssee’ voor een boze jongen te schrijven wist ik dat er een zeekoe in het stuk moest komen. Waarom? Omdat het goed klinkt, zeekoe, en omdat het dier er bovendien op een briljante manier dwaas uit ziet. Naast de zeekoe en hoofdpersoon Sil (Gijs Naber) bevolken onder andere een onheilspellende zeemeermin (Sylvia Poorta) en een bezorgde moeder (Sanne Wallis de Vries) dit stuk, dat eerst ’Ahoy’ heette en nu ‘Woest Water’.

Schrijven van een tekst voor een familievoorstelling kent zijn eigen regels en normen. Omdat deze stukken bedoeld zijn voor de grote zaal en voor diverse leeftijdsgroepen (van 8 – jarigen tot hun ouders tot opa’s en oma’s) is het zaak helderheid te betrachten, zowel in de vertelling als ook in de montage. Niks geen associatieve tekstcollage, dus.

Dat wil niet zeggen dat het pure wiskunde is. Bij de repetitie wordt mij vriendelijk doch dringend gevraagd wat wijzigingen door te voeren, of te fiatteren. De slotscène wordt grotendeels tekstloos, het lied van Karel Vissekop moet deels herschreven en zo nog wat zaken. Met een tas vol huiswerk spoor ik huiswaarts. Ik zou het niet anders willen, dit hoort bij toneelschrijven. Die nacht herschrijf ik drie scènes en vier liedjes. ’s Ochtends ben ik gaar, maar content met mezelf. Dit gaat een tof stuk worden. Of, zoals Sil in het stuk zegt: ‘Zou de wereld doen wat ik zeg? Dan mag ik wel op mijn woorden passen.’

Don Duyns

Woest water geschreven door Don Duyns in: Don Duyns

Zeechroniqueur - lied geschreven door Maud Vanhauwaert in: Zeechroniqueurs

de man aan zee
wil niet mee
de man aan zee
wil niet mee

de golven die klotsen
die botsen die hotsten
die hollen het strand op
bedenken zich dan

die lucht die heeft einders
waarin niets kan verdwijnen
het zout heeft een geur
ondergang een kleur

maar de man aan zee
wil niet mee
de man aan zee
wil niet mee

de meeuwen die schreeuwen
hun kelen staan rood
ze eten het brood op
oud brood uit een schoot

de krabben die scharten
die wachten hun kans af
op de bodem verborgen
staan de scharen het scherpst

maar de man aan zee
wil niet mee
de man aan zee
wil niet mee

Zeechroniqueur - lyrisch lied geschreven door Maud Vanhauwaert in: Zeechroniqueurs

Een donkere kelder geschreven door Jan Sobrie in: Jan Sobrie

Zeechroniqueur - De parabel van het MAS geschreven door Maud Vanhauwaert in: Zeechroniqueurs

Aleksej, de HETPALEISproductie met tekst van Frank Adam en in een regie van Koen De Sutter, is gekozen als één van de meest belangwekkende theaterproducties van het seizoen 2010-2011.
Uitgeverij Vrijdag en HETPALEIS zijn, met steun van het Gemeentelijk Havenbedrijf Antwerpen, erin geslaagd om de volledige theatertekst te publiceren in een stijlvolle paperback. Alle toeschouwers die de voorstellingen tijdens het Theaterfestival op maandag 29 of dinsdag 30 augustus 2011 bijwonen, krijgen een exemplaar overhandigd.

Nadien is de uitgave verkrijgbaar bij de boekhandel.
 Frank Adam, Aleksej, paperback, 64 blz, ISBN 9789460011375

Uitgeverij Vrijdag en HETPALEIS geven theatertekst ALEKSEJ uit geschreven door De Standaard in: Frank Adam

Ik ben bang dat als ik schrijf dat als een personage een gele brilmontuur draagt

Het in principe ook een blauwe of een groene brilmontuur had kunnen zijn

Ik wil dat de voorstelling als een bekentenis klinkt

Dat elke zin zou kunnen voorafgegaan worden door

Ik moet iets bekennen

Ik wil niet politiek zijn, ook al sprak er mij een oude man aan die zei

Dat het land in frieten uiteen ligt

En de jonge kunstenaars prakken in  hun lauwe bruinige papjes 

Ik wil geen naakt gebruiken

Ik wil mijn benen niet spreiden

Ik wil alleen dingen maken die mijn mama mooi vindt

Ik ben bang dat als ik een theatertekst schrijf

mensen zullen zeggen dat het in frieten uiteen valt

Ik wil schrijven over die middag

Toen ik op de dijk wandelde en  even op een bankje ging zitten om een kiezelsteen uit mijn schoen te halen en toen ik weer rechtveerde, zei een man, die blijkbaar al op het bankje zat, ik had hem nog niet opgemerkt: ‘je hebt een mooi hoofd’.  In mijn hele leven had ik weinig complimenten gekregen over mijn uiterlijk en als ik die kreeg klonken ze eerder troostend.  Hoewel ik dus niet van veel ervaring spreek, durf ik stellen dat ‘je hebt een mooi hoofd’ niet zo’n gangbaar compliment is.  Zijn opmerking moest wel iets over zichzelf vertellen, en  toen ik naar zijn kale hoofd keek, zag ik de knobbel. Dat is een gezwel, antwoordde de man op de vraag die ik niet stelde.  Wil je eens voelen. Zijn vraag klonk zo dwingend dat, nog voor ik er erg in had, mijn vingers het hoofdgezwel aanraakten van een vreemde man. De huid voelde strak gespannen aan.  Wees gerust, het is goedaardig. Ik had gedacht dat het hard zou zijn als een knikker, maar dat was het niet. Het gezwel was eerder meegaand.

Ik ben bang dat er een leegte in mij zit

Dat ik eigenlijk alleen met mijn mond open kan staan 

Wachten tot er iemand een steentje in gooit

En de seconden telt

Tot het valt

Ik wil dat mijn tekst

over mijn droom vertelt 

waarin ik met die man een kind kreeg. Het kind was een goedaardig knobbeltje, dat tussen onze flanken groeide, steeds meer zwol en zwol tot het zo groot werd dat het zich kon losscheuren en dat was het moment dat ik betreurde dat het niet kwaadaardig was. Dat het niet in mij en in de man was uitgezaaid.

Ik wil vertellen over  madame Blavatsky, die tijdens haar zomermaanden in Oostende verbleef.  Vroeger maakte zij kleren op bestelling. Haar neef werkte toen als scheefsofficier en bracht uit Engeland zakken wol voor haar mee. In die zakken zat wol in alle kleuren. De mensen die bij mevrouw Blavatsky een bestelling deden, konden zelf hun kleuren kiezen. Aan elk bolletje wol hing een etiket met daarop de naam van het schapenras waaruit de draad getrokken was. De Black Welsh Mountain, de Bluefaced Leicester, de Catlemilk Moorit, de Devon en Cornwall Longwool, …  Er was een type wol, die door bijna niemand van de klanten van madame Bavlatsky ooit werd gekozen. Een  vuilgrijze wol, afkomstig van het schaap de Oxford Down.  De draad van die bollen was dik en pluizig en het moest wel de structuur van de draad zijn die de klanten tegenhield, want het schaap zelf was, volgens mijn tante, best wel een aardig en vruchtbaar beest.  

Ik wil een bijrol voor de dikke stuurse jongen  die op de dijk marionetten struisvogels verkocht. De struisvogels waren heel elegant

Ik wil dat mijn tekst

Zorgvuldig is. Zorgvuldig  als de manier waarop ik ooit twee papieren oogjes plakte op mijn zelfgehaakte muisje en toen het alsnog een beetje scheel keek, het muisje eigenlijk nog echter leek

Zorgvuldig als de handleiding,  boven de lavabo in het gemeenschappelijke toilet in het gebouw  waar ik de hele week lang verbleef. de handleiding die beschrijft hoe je handen te wassen

1 maak je handen nat met water

2 gebruik genoeg zeep

3 wrijf handpalm tegen handpalm

4 wrijf met gekruiste vingers je rechterhandpalm over je linkerhandrug en omgekeerd

5 wrijf handpalm tegen handpalm met gekruiste vingers

6 wrijf met de achterkant van je vingers tegen je handpalmen

7 maak cirkels met je linkerduim en je rechterhand en omgekeerd

8 maak cirkels met je vingers over je handpalm en handrug

9 spoel je handen af met water

10 droog je handen

11 draai de kraan toe met een doekje

12 jouw handen zijn nu proper

Maud Vanhauwaert is dichteres en podiumkunstenaar.  Haar poëziedebuut Ik ben mogelijk verscheen in januari 2011 bij Querido. Ze bracht onderstaande tekst tijdens Uitgelezen en Brood en Spelen op TAZ#2011. Zeechroniqueurs is een project van Schrijverspodium en Theater aan Zee.

Zeechroniqueur Maud Vanhauwaert geschreven door Maud Vanhauwaert in: Zeechroniqueurs

Tags: maud vanhauwaert, taz#2011, zeechroniqueur

En nu dan een laatste hulde. Buiten categorie. Hier gehuldigd omdat ze nog veel te weinig gehuldigd is.
Laika speelt veel in het buitenland. Er is de voorbije jaren behoorlijk wat vertaald. In het Frans, Spaans, Engels, Duits, Italiaans, Portugees... Het interessante aan vertalingen is dat de tekst er soms zoveel beter van wordt.

Deze bijvoorbeeld...
Blancefloer komt van de trap,
haar voetjes licht en rap,
Floris rent er achteraan,
een wind als een orkaan.

Ik heb deze tekst zelf geschreven, dus ik mag het zeggen: dat is niet heel slecht, maar toch… luister hoe bijzonder het wordt in het Frans…

Blancheflor dévale l’escalier,
de ses petits pieds déliés.
Floire la suit en courant,
un tourbillon, un ouragan.

Of deze:

Ze rusten op een open plek,
hij streelt haar in de nek,
en fluistert zacht en zoet,
ik zie je graag, m'n lieve snoet.

klinkt in het Frans:

Au repos dans la clairière
il caresse sa nuque fière
et lui chuchote des mots doux
mon chou bijou caillou joujou
 
En deze:
Ik ben zo blij met mijn lieve lief,
zieltje, m'n hieltje, m'n dief,
zieltje, m'n hieltje, m'n hartedief.
 
wordt...
Mon cœur pleure sa jolie dame,
Petite âme, grain de sésame, am stram gram
Petite âme, pic et pic et colégram.

Deze vertalingen zijn van de onvermoeibare, ongeëvenaarde, en toch zo bescheiden Monique Nagielkopf. We weten nog steeds niet wat am stram gram betekent maar het klinkt zo poëtisch en prachtig!

Beste mensen, we hadden u beloofd dat het geen te lange toespraak zou worden. Rest ons alleen nog iedereen te bedanken. Al te vaak buiten beeld: al onze fantastische Laikezen die hier dag in, dag uit in de weer zijn: Wim, Veerle, Nele, Caroline, Pieter, Rik, Anton.

En vervolgens. Het is toch ongelofelijk dat zoveel partners meegaan in al onze krankzinnige plannen en projecten. In het buitenland jawel, maar vooral ook hier dicht bij huis. We zijn heel blij dat Cucinema (een keuken, een theater en een bioscoopzaaltje in één) straks toert in België. En dat onze eigen schouwburgen het evident vinden dat we met een legertent afkomen om Othello te spelen. Dank u voor al dat vertrouwen.

Zoals u weet, Laika is het theater der zinnen. De mijne hebt u gehad. Compaan van het eerste uur, Peter De Bie, meesterkok en tovenaar zorgt voor de andere zinnen. Ik weet nu al dewelke u zich langst zal heugen.

Feestrede 10 jaar Laika - 6 geschreven door Jo Roets in: Jo Roets

Tags: jo roets, laika

En daarna was er Laika. In 2001. Peter De Bie, Bart Van den Eynde en ikzelf. Bart bekleedde een wonderlijke plaats. Hij was er niet altijd, maar àls hij er was dan zei hij dingen waarmee we echt verder konden. We wilden toen een stuk maken met muzikanten in de keuken. We hebben daar van wakker gelegen. In één van de gesprekken daarover, waarbij we krampachtig zochten naar inhoudelijke links, boeken, tekstmateriaal zei Bart opeens: 'ik weet het ook niet goed, maar volgens mij moet het een choreografie worden'. Patatboem is een choreografie geworden, dat heeft de hele wereld kunnen aanschouwen. En het is mede dankzij die soms tersluikse inspirerende opmerkingen van Bart dat vele producties uiteindelijk hun ware gezicht kregen. Dat hadden na korte tijd ook alle gastregisseurs goed in de gaten.

De bijna-doodservaring met Bart is van een heel andere orde. Op een dag kregen we op Laika telefoon van Ivo Van Hove. ‘Yes,’ dacht ik… ‘Een coproductie met Ivo Van Hove, geweldig!’ Toen Ivo aan de lijn was, barstte hij echter uit in woede omdat Bart Van den Eynde onvindbaar was. En of die dan soms bij… Laika… (het woord kwam slechts moeizaam over zijn lippen) aan het werk was. En of, mocht ik hem zien, hij zo snel mogelijk naar hem kon bellen of komen of…
Bedankt Bart, dat je ondanks alle gemouwtrek uit Eindhoven of Amsterdam of New York, Laika een echt troetelkind bleef, zelfs nadat je hier vertrokken bent!

Feestrede 10 jaar Laika - 5 geschreven door Jo Roets in: Jo Roets

Tags: jo roets, laika

Na Blauw Vier was er even niemandsland. We hebben wel niet stilgezeten. We hebben o.a. De Karamazovs gemaakt in Roma. En over dat project waakte Jur Vander Lecq mee als een goede vader. Het was een hele zware periode, en ik wil Jur hierbij ongelofelijk bedanken voor alles wat hij toen voor mij en voor de hele ploeg betekende. We hebben het project samen tot een heel mooi einde gebracht. De Karamazovs in de Roma, dat was toch een beetje geschiedenis. Bloemen voor Jur.

Feestrede 10 jaar Laika - 4 geschreven door Jo Roets in: Jo Roets

Tags: jo roets, laika

En toen was er opeens Blauw Vier. En bij Blauw Vier hoort onverbrekelijk Greet Vissers. Haar ongebreidelde, wilde verbeelding en bijhorende creatieve chaos zijn bepalend geweest bij het bouwen van dit theaterhuis. Er zijn dingen waar geen woorden voor zijn, en onze samenwerking is zo een ding. Wij hebben samen, bij een eerste telling, zo'n 16 stukken gemaakt, een luistercd en een prentenboek. De teksten zijn in het Frans, Duits, Engels, en zelfs Kroaats vertaald en gespeeld en worden nog steeds opgevoerd. Met al dat werk werden zo'n 15 nominaties en prijzen behaald. Dat kan geen toeval zijn, dat is ongeveer één per stuk.

Ook met Greet beleefde ik een bijna-doodservaring. Ook in het verkeer trouwens. We kwamen terug van Gent met een veel te zwaar geladen ‘remork’. In de lichte afdaling van de Kennedytunnel begon de ‘remork’ die geen eigen remsysteem had, de auto in de rug te duwen. Auto niet meer te controleren. Slingerend over drie rijvakken. Tot overmaat van ramp was het een geleende auto (omdat ikzelf geen haak had). We zagen de zijmuren van de tunnel tot op enkele centimeters, en als bij wonder draaide de auto toen de andere kant op. Daar weer hetzelfde scenario… tot we eindelijk zachtjes de tunnel uit klommen en de auto weer controle kreeg over die dwaze aanhangwagen. Dank je wel Greet, om je koelbloedigheid. Ik verbaas me er nu nog altijd over dat je niet gegild hebt, noch gehuild. Dat getuigde van een verbijsterende koelbloedigheid.

Feestrede 10 jaar Laika - 3 geschreven door Jo Roets in: Jo Roets

Tags: jo roets, laika

In den beginne was er Froe Froe. Toen nog een huisje waar Marc Maillard poppen en acteurs samen liet spelen in voorstellingen. In 1986 was dat baanbrekend. We ontmoetten elkaar in het ietwat bizarre Poppenspelcentrum en we maakten de eerste voorstellingen in een onverwarmde schuur in de tuin van de schoonouders van Marc. Ik was geen briljant acteur maar hij moet toch ièts in mij gezien hebben, want Marc gaf wel het vertrouwen en de ruimte om mee aan de weg te timmeren. En toen er een andere regisseur op de proppen kwam was dat voor hem ook allemaal ok. Dat lijkt nu misschien evident, maar dat is het niet. Want meteen werd duidelijk dat het in de toekomst niet allemaal met latexpoppen hoefde te zijn. Maar Marc reageerde nuchter als altijd: 'Jaoa, g'hebt het wel een beetje gehad met die poeppen zeker?' Als vervolgens bleek dat we met die stukken wilden spelen en toeren, was zijn eerste vraag 'Gaat dien decor in de remork?'
Enfin, het is ongetwijfeld dankzij de vaderlijke reflex van Marc en zijn pionierswerk dat Laika vandaag bestaat. Met Marc heb ik trouwens een bijna-doodservaring gehad.
We waren op weg naar een voorstelling in Tielt. Winter en ijskoud. Plots begint de wagen te slingeren op de weg. Marc doet eerst nog heel cool, maar het gaat écht fout. Hij roept iets in de stijl van ‘Wa moet’ik doen??’ Voor ons lagen twee keuzes: tegen een boom rijden of in een diepe gracht. Ik dacht en zei luidop: ‘Rij maar tegen die boom, dan staan we tenminste stil.’ Dat was, achteraf bekeken een zéér domme gedachte. Marc wist gelukkig beter en is in de gracht gereden waar we enkele ogenblikken later samen naar onze weggeslingerde brillen zochten. Ik dank Marc van harte dat hij toen NIET naar mij heeft geluisterd.

Feestrede 10 jaar Laika - 2 geschreven door Jo Roets in: Jo Roets

Tags: jo roets, laika

1 juni, een feestje voor alle artiesten en medewerkers van de afgelopen jaren. Voor programmatoren ook en een beetje voor onszelf.
Wat zeg je dan? Je snuistert in het archief en dan valt plots op dat een gezelschap er niet zomaar ineens is. De historiek vertelt hoe stap voor stap, met vallen en opstaan, een ploeg ontstaat die, onvermoeibaar en eensgezind als een familie, inspirerend theater maakt.

Beste mensen,
Tien jaar geleden stonden we hier op dezelfde plaats. Enigszins onwennig om ons nieuw logo te presenteren. Iedereen kreeg toen een boekje van Judith Herzberg cadeau. En nu, 10 jaar later, blijken dit boekje, Judith Herzberg én Laika springlevend. Dit in tegenstelling tot onze naamgenoot in de ruimte.

Tijdens het voorbije decennium maakten we op de kop af 40 nieuwe creaties voor jong en oud, deden we een residentie in De Brakke Grond in Amsterdam en Le Channel in Calais, twee edities van het stadsproject Hotel Ideal, de marathon 'droom de stad', twee edities van het festival BLOK-BLOC. We waren vaste gast in tientallen cultuurcentra in België en Nederland, en op het Boulevardfestival in Den Bosch. Portugal was een tijdlang onze thuishaven in het project Percursos.
We werden twee keer geselecteerd voor Het Theaterfestival, wonnen met Sensazione de prijs voor de beste buitenlandse productie in Tarrèga, kregen de Thuis-in-de-stad Prijs, het prentenboek Cantecleir kreeg de Boekenpauw.
Prijzen en nominaties zijn relatief, vooral zijn we trots op de gemiddeld 240 voorstellingen die we elk jaar speelden, waarvan de helft in het buitenland. Stuk voor stuk met liefde en plezier gebracht. Dat is dus een gemiddelde van meer dan één per werkdag!
En dat brengt ons meteen op een eerste hulde. Hulde aan alle vrouwen, lieven, kinderen en partners van onze Laika ploeg.
Laika heeft de slechte gewoonte om dwars doorheen alle schoolvakanties te blijven doorwerken en spelen. Hoeveel kinderen moeten er in die 10 jaar niet gedacht hebben: 'Papa/mama gaat werken voor het plezier van andere kinderen. En ik zit hier weer thuis.' En hoeveel keer hebben onze partners dat niet alleen gedacht maar ook luidop gezegd!
Dank, hulde en oprechte excuses voor zoveel afwezigheid aan:
Jeroen, Ariane, An, Ruth, Winne, Sofie, Adam, Polly, Ruth, Zander, Paul, Bas, Stan, Vincent, Julia, Chris, Marthe, Fran, Emiel, Annabel, Liena, Flore, Kristel, Anton, Kamiel. En natuurlijk ook aan alle partners en kinderen van alle freelance artiesten die met Laika tijdens de weekends en vakanties Vlaanderen, Nederland en Europa bestormen.

We presenteren u vandaag geen jubileumboek dat toch niemand leest, geen lange toespraak of protocol. Het enige wat we willen doen is de voorvaders en voormoeders huldigen. Want de wereld vergeet snel de geschiedenis van iets. Laika is gebouwd op het stevige fundament van Blauw Vier. En Blauw Vier is gegroeid uit de warme schoot van Theater Froe Froe, en dat is inmiddels twintig jaar geleden, in 1991 om precies te zijn.
Naamsveranderingen, scheidingen, splits en groeistuipen gaan niet altijd rimpelloos. Zelden is het een goed moment om op een mooie manier van elkaar afscheid te nemen of waardering uit te spreken. En al te vaak worden ontstaansgeschiedenissen daarom snel onder de mat geveegd. Dat gaan we beter doen. Vandaag is een uitstekende dag om terug te kijken. Er zijn tientallen mensen geweest die keihard gewerkt hebben aan en in dit huis. Regisseurs, acteurs, schrijvers, vormgevers. Maar vandaag willen we de stichters of medestichters van de huizen die tot Laika leidden hulde brengen.

Feestrede 10 jaar Laika - 1 geschreven door Jo Roets in: Jo Roets

Tags: jo roets, laika

dinsdag 31 mei

In de agenda zag het eruit als een rustige dag.
Tijd om mentaal voor te bereiden op het feest van 10 jaar Laika.

Tijd om aan het dossier te schrijven, want het is Raad van Bestuur morgen. 

Tijd om aan een hele klein toespraakje te werken, er moet toch iets gezegd worden op zo'n feest.

Tijd om te helpen met het sleuren van tafels, poetsen of het schillen van zoete aardappelen.

Het mocht niet zijn.

Uit het repetitielokaal klinken stevige beats. Onze technici Anton, Pieter en Rik hebben zich, aangevuld met een schare indrukwekkende namen, verenigd in een tijdelijke '10-jaar-Laika-band'. Met David Bové, Guy Van Nueten, Charlotte Vandermeersch, Simone Milsdochter en andere rasmuzikanten.

Het klinkt, het swingt.
 Maar er moet nog een raptekst geschreven worden. 

'Iets over de personages uit onze voorstellingen. En of gij dat niet efkes kunt doen...'

Ik zie in hun ogen iets van 'Ge dacht toch niet hier een dagje rustig te komen werken terwijl wij ons in het zweet repeteren?'

'Ok,' zucht ik.

'Tof. Wanneer is het klaar? We moeten het kunnen oefenen!'

En ik begin eraan. Wandelend doorheen ons repertoire. Weet nu hoe moeilijk het is een songtekst te schrijven. Zelfs met rammelende rijmen.

'Als het maar swingt, Jo. Als het maar swingt.'

RAPSONG 10 jaar Laika

op de melodie van It’s nasty van Grandmaster Flash

refrein: Dit is Laika, dit is Laika...

ze is zacht als fluweel

blank als parelmoer

blijf met uw poten van mijn Blancefloer

Rosa in zijn kast

al zes nachten lang

Peer wil haar kussen maar hij is zo bang

ik dacht aan een wedstrijd

zei mijn pa King Lear

zot in zijn hoofd, was mijn ma maar hier

mother in the kitchen

baking apple cake

there's the milkman for a patatboem break

slaapwakker lig ik hier 

ik wil nog zoveel doen

ik haat mijn ma en haar kleffe nachtzoen

zie hem staan loeren 

Lennie, weg dat wijf

ze lacht u uit met uw dik, vet lijf

trap nu niet op mijn hart

het ligt voor uw voet

Cesario bespring me en doe het goed

is er echt niets vrij in

Hotel Tomilho, heer

ik ruik u graag, dat smaakt naar veel meer

mijn hart is gebroken

mijn huis is zo koud

de soep was reuze, wat deed ik fout? 

zeg eens, wie is van wie 

jij van mij, jawel

ik ben niet van jou, laat los en snel

'k wil een nieuwe wereld

hij is veel te lauw

en mijn vriend Lancelot pikt mijn vrouw!

daar zit mijn broer lief

voor altijd in dat slot

troost me want ik treur tot op het bot

prins Mysjkin is de naam

idoot vol nostalgie

eerlijkheid leidt tot epilepsie

ik en compaan jan

dolen in dit laikees bos

veel ridder verdriet maken wij hier los

u vindt mij cool en waw

wil een drank met mie?

niet schrikken straks, ‘k ben een sleeping Bee

hebt u nog werk voor mij?

ik heet Odilia

muzes zijn zeldzaam, denk twee keer na

al lig ik in coma

’t had erger kunnen zijn

‘k hou van Sonja tot in de woestijn

we leven zonder geld

Geloof me maar vrij

ons Takkenkind maakt ons helemaal blij

ik ben doodziek so what?

roept Kleine Sofie groot

over 100 jaar zijn jullie ook dood

wie zag Assepoes' schoenen?

ik had er eerst twee

ze zijn funky, maar willen niet mee

wat weten jullie nu

van passie voor taal

ik De Vocht, buis jullie allemaal

ik hou van serveuses

Cucinema noir

maar mijn liefde was slechts illusoir

maman is depressief

papan is zo moe

laat ons één keer slapen please Watou

Desdemona is mine

door mijn nobel hart

want alleen van buiten ben ik zwart 

Met dank aan huisdramaturge Caroline Fransens, die de laatste strofes mee verzon!

10 jaar Laika geschreven door Jo Roets in: Jo Roets

Tags: jo roets, laika

"Aleksej" van Frank Adam in Duitsland geselecteerd voor Kaas en Kappes stückepool geschreven door HetPaleis in: Frank Adam

Confidences à l’oreille d‘un âne  (Franse editie)

De literaire cyclus absurde fabels 'Confidenties aan een ezelsoor' van auteur-theatermaker Frank Adam krijgt een Franse editie.

Ze verschijnt in een nieuwe reeks contes philosophiques bij de Belgische filosofie-uitgeverij Ousia (Brussel) en wordt in Frankrijk verdeeld door de filosofie-uitgeverij J. Vrin (Parijs). 

De vertaling is van de hand van Michel Perquy en werd gesubsidieerd door het Vlaams Fonds voor de Letteren.  Coverillustratie is van de hand van illustrator Klaas Verplancke.  Vormgever Peer De Maeyer tekende voor het coverdesign.

Livre Premier, Le Désert (Boek Eén, De Woestijn) ligt op de Foire du Livre in Brussel van 17 tot 21 februari.

Fables érotiques - Fables d’Amour (Franse performance)

Na de Nederlandstalige podiumversie (Vlaanderen, Nederland) brengt Frank Adam zijn absurde fabels op scène in het Frans, samen met cellist-virtuoos Lode Vercampt. 
 
Frank Adam stond eerder met zijn Absurde Fabels op het podium in Frankrijk en Zwitserland, oa op de presentatie van de Europese verhalenbundel ‘Fiction Européennes’ van het Franse ruimtevaartagentschap Centre National d’Etudes Spatials en Les Lettres Européennes, en op het festival Lille 3000. 

‘Noslēpumi ēzeļa ausij Franks Adams’ (Letse Valentijn)

Naar aanleiding van zijn writer in residence-verblijf in Letland vorig jaar werd een aantal absurde fabels vertaald in het Lets.

Ze werden gepubliceerd in de cultuurkrant Kulturas Forums en in Gadagramata, het Ventspils Translators’ and Writers’ House-jaarboek.  Vertaling is van de hand van Inese Paklone, het Vlaams Fonds voor de Letteren susidieerde.

Vanaf Valentijn 2011 leest de Letse actrice Inese Karklina op de website van de auteur een aantal fragmenten oa uit Liefdesfabels en Erotische Fabels in het Lets, opgenomen in Ventspils Writers’ en Translators’ House.

In Letland werkte Frank Adam aan Boek Vijf (Belgische fabels).

Belgische Fabels (Hollandse gastvrijheid)

Ook het Nederlandse Letterenfonds verleent Frank Adam nu een writer in residence beurs voor het schrijven van zijn ‘Confidenties aan een ezelsoor’. Maart 2011 werkt hij in het Amsterdamse schrijvershuis verder aan Boek Vijf, Belgische Fabels.

Op het programma staan bovendien een literaire performance met cellist Lode vercampt in de Roode Bioscoop en een lezing in de reeks ‘Stories that matter’ van academisch-cultureel centrum SPUI25. 

In deze reeks geven 10 prominente schrijvers, historici en filosofen de huidige stand van zaken over Europa en haar literatuur.  Onder het moderatorschap van NRC-recensente Margot Dijkgraaf treedt Frank Adam in dialoog met  de Griekse schrijver Takis Theodoropoulos.
 
HUB-KUBrussel – Europees parcours
 
Tijdens het collegejaar 2010-2011 worden de Confidenties behandeld aan de HUB-KUBrussel, tijdens de colleges Vergelijkende Literatuurwetenschap van rector Mevr. Martine De Clercq. 

De colleges onderzoeken de relatie tekst-muziek en tekst-prenten, vergelijken de Nederlandse, Franse, Letse edities (oa met filmfragmenten), en volgen het 'Europese parcours' dat Frank Adam met zijn contes philosophiques tot dusver heeft afgelegd.
 
De Bastaard van Brugge  - Over toerisme in de kunst.

De Franse literaire organisaties Les Lettres Européennes en Zénon 3000 vroegen Frank Adam om een Belgische Fabel ter gelegenheid van de dertigste verjaardag van Marguerite Yourcenars toetreden tot de Académie Française als eerste vrouwelijk auteur.

‘De Bastaard van Brugge, Over toerisme in de kunst’ wordt in Vlaanderen gepubliceerd in het februarinummer van het literaire tijdschrift De Brakke Hond.
 

DE PERS OVER DE ABSURDE FABELS ‘CONFIDENTIES AAN EEN EZELSOOR’

‘Een hedendaagse Candide’  (De Standaard der Letteren)

‘Een fenomeen’ (Knack)

‘Geniaal' (Klara)

‘Existentieel, scabreus, melancholisch, perfect in balans’  (De Morgen)

‘Smakelijke fabels, prikkelende prenten’ (Exqi Culture Tv)
‘Schitterende verhalen in prachtig vormgegeven boeken’ (Radio 1)

 

PRAKTISCHE INFO

Voor meer informatie of een afspraak voor een interview met de auteur kan men terecht bij:

Annick Van den Eynde promotieverantwoordelijke Davidsfonds/Literair:
016/31.06.00
annick.van.den.eynde@davidsfonds.be
www.davidsfonds.be

Rudy Vanschoonbeek, uitgever Uitgeverij Vrijdag
Sint Elisabethstraat 38a
2060 Antwerpen
03 270 16 79
rudy.vanschoonbeek@uitgeverijvrijdag.be
www.uitgeverijvrijdag.be
 
Pascal Lervant, productieverantwoordelijke Kunstencentrum De Werf Brugge:
050 37 28 37 of 0474 33 62 26
pascal.lervant@dewerf.be
www.dewerf.be

Auteur-theatermaker Frank Adam:
frank.adam@telenet.be
050/35.56.03
www.frankadam.be

Katy Tselentis, uitgeefster Editions Ousia
Lambros Couloubaritsis, filosoof.
ousia@swing.be
Tél. 32.02. 647.11.95

 www.eurorgan.be

EROTISCHE FABELS – LIEFDESFABELS (FRANK ADAM & CELLIST LODE VERCAMPT)

25.02.2011 - De Schaduw, Ardooie (0479 80 94 82)
26.02.2011 – De Vieze Gasten, Gent (09 237 04 07)
27.02.2011 – Musée Rurale, Steenwerck (Frankrijk, 33 (0)3 28 50 33 80)
24.03.2011 – Rataplan, Antwerpen (03 292 97 40)
03.04.2011 – De Roode Bioscoop, Amsterdam (Nederland, 0031 020 6257500)


 

Absurde fabels van Frank Adam op reis door Europa geschreven door Davidsfonds/Literair - Uitgeverij Vrijdag- Kunstencentrum De Werf Brugge & HETPALEIS in: Frank Adam

Blog Decemberhonger geschreven door Oscar van den Boogaard in: Oscar van den Boogaard

Russissche Soprano's

Zeventien theaterseizoenen later, uitgerekend in het jaar dat het stuk in première moet gaan in jeugdtheater Het Paleis in Antwerpen, nodigt de Franse literaire organisatie Les Lettres Européennes me uit om een tijdlang writer in residence te worden in de Oostzeehaven Ventspils in de Baltische staat Letland, een omgeving die niet echt lijkt voorbestemd om er een Russische Hamlet af te werken.

Maar wat blijkt? Na een mislukte poging van Ivan De Verschrikkelijke is het uitgerekend Peter de Grote die Letland en omgeving voor het eerst bezette, tijdens zijn Grote Noorse Oorlog met de toenmalige grootmacht Zweden. Daarna wordt er met zoveel Russisch vuur gerussificeerd en gedeporteerd dat het huidige Letland veertig procent Russen telt. Een etnische groep zonder zeggingskracht in het Letse parlement weliswaar, maar in de straten van de hoofdstad Riga glijden Russische Soprano's je in glimmende Mercedessen en zijden maatpakken oppermachtig voorbij.

Bij mijn aankomst bespeur ik met andere woorden wel enige sympathie voor mijn Aleksej, die filosofische vraagtekens plaatst bij de aangeboren machoexpansiedrang van de Russen. Bovendien, zo ontdek ik in de biografie van Peter de Grote, is Aleksej destijds voor zijn vader gevlucht via uitgerekend... Riga.

De opeenvolging Letse toevalligheden tijdens mijn Aleksej-residentie wordt na verloop van tijd zo wetmatig dat ik haast begin te geloven in een Letse Literaire Voorzienigheid. Ook Catharina, de maîtresse en latere vrouw van Peter de Grote, blijkt afkomstig uit dit land van eeuwig zingende berkenwouden en zwartbruine moerassen.

Complex psychologisch profiel

De schrijversresidentie in Ventspils is gelegen in een idyllisch gerestaureerd stadscentrum met een gezonde portie achttiende-eeuwse couleur locale. Onder de residerende schrijvers bevinden zich Wit-Russische collega's, met wie ik uitvoerig kan redekavelen over het leven en de werken van Peter I.

'Volksvernietiger of visionair? Usurpator of idealist? Schurk of verlicht despoot?' Boven enkele pruttelende spiegeleieren legt Sergej uit dat, net als de historici overal ter wereld, de man in de Russische straat het niet zo goed weet wat Peter de Grote betreft. Brengt zijn land moderne westerse wetenschap, cultuur en verlichting bij, maar katapulteert het met zijn legendarische bruutheid geregeld terug naar de Russische middeleeuwen. Laat met hoofdstad Sint-Petersburg een architecturale parel uit het moeras verrijzen, maar fundeert die op de beenderen van een miljoen arbeiders die tijdens de bouw omkomen van honger, kou en uitputting. Schenkt Rusland een vloot en een leger die de grootmacht Zweden verslaan, maar vernietigt in al zijn ijver naar verhouding meer Russische zielen dan opperschurk Stalin. Vaardigt een decreet uit dat kindermoord verbiedt, maar vermoordt zijn eigen zoon. En o, of ik het dan niet wist van Poesjkin en Tolstoj? Dat beide Russische literaire reuzen een roman waren begonnen over Peter de Grote - de een portretteerde de tsaar als een hartelijke, impulsieve, hardwerkende pater familias die zich overal mee bemoeit; de ander sprak van 'die dronken syfilislijder met zijn paljassen' - maar dat geen van de twee voldoende greep kreeg op zijn held om zijn roman ooit te kunnen voltooien.

Oppermachtig heersende vader

Terwijl Sergej zijn spiegeleieren in zijn bord laat glijden, bedenk ik bij mezelf dat de taak waarmee ik mezelf heb belast niet min is: als het de Russen zelf na honderd jaar al niet lukte de psychologie van Peter de Grote te doorgronden, hoe kreeg ik de klus in Vlaanderen dan geklaard, in minder dan zeventien theaterseizoenen? Wat is er met Peter, dat niemand hem doorgrond krijgt? Wat te denken van een vader die regeert over een rijk dat zich uitstrekt van de Noordelijke IJszee tot de Kaspische zee, die het bevel voert over een leger dat zijn land de status van grootmacht en hemzelf de titel van god ad interim verleent - wat te denken van zo'n oppermachtig heersende vader die dan in een kerker voor zijn zoon gaat staan, hem doordringend in de ogen kijkt en in alle ernst vraagt: 'Ben jij bang voor mij?'

En hoe ondoorgrondelijk is Aleksejs moeder, door tsaar Peter opgesloten in een klooster, maar in het geheim bezocht door menig geestelijke, militair en bojaar die Peter een kwaad hart toe droeg. Wat te denken van zo'n moeder die haar radeloze zoon ontvangt en hem op het hart drukt dat hij niet moet vluchten voor zijn vader, maar zijn vader voor hém moet laten vluchten? Zoals een rechercheur consequent elke ondervraagde van misdaad verdenkt, zo volgt een auteur elk van zijn personages tot in het zwartst van zijn gedachten.

Tactiek van de verschroeide aarde

Ik herlees mijn Aleksej en de Peter de Grote-biografie met Medea ernaast als handleiding. Dankzij dit 'klassiek geworden scheidingsdrama in zijn hevigste vorm' staar ik recht in de ziel van Aleksejs moeder. Peter de Grote voelde een intens geluk bij de geboorte van zijn zoon en droomde oprecht van hem als troonopvolger. Aleksejs filosofische getwijfel, door zijn verbannen moeder heimelijk aangewakkerd tot politieke rebellie, moet Peter dubbel hebben getroffen.

In de martelkamer van de scheiding is het een beproefd procédé: de op wraak beluste afgewezen moeder doorboort het hart van de vader met de haat van zijn geliefde zoon. Maar de zwakke rebel Aleksej maakt tegen zijn machtige vader geen schijn van kans. Peter doodt zijn zoon, maar Aleksej wordt eigenlijk evengoed door zijn intrigerende moeder vermoord. Zo wordt Aleksej het slagveld waarop zijn ouders hun oorlog uitvechten. Zij trekken zich uit zijn leven terug met de tactiek van de verschroeide aarde. Alle in Aleksej nog aanwezige liefde die de andere ouder nog kan dienen, moet genadeloos worden vernietigd.

Het signaal van een onverwachte mail uit het verre Vlaanderen doorbreekt de Letse zolderkamerstilte. Officieel nieuws dat de zoveelste Aleksej-cirkel rond lijkt te maken en dat mij ogenknipperend achterover laat leunen.

Voor mijn terugkeer sta ik aan het Oostzeestrand nostalgisch naar het botenverkeer voor Ventspils te staren. Er is iets buitenwerkelijks aan mijn residentie hier in Letland, bedenk ik terwijl een Russische olietanker de Baltische Zee op glijdt. Alsof alle grondstoffen en mineralen uit het Rusland van mijn verbeelding hier, na zeventien jaar van voorbereiding, worden verzameld, geladen en verscheept naar een première in den vreemde, een opvoering buiten de tijd. Net als Aleksej, die na het verraad van zijn geliefde en de vernederingen door zijn vader wordt overvallen door een verlossend gevoel van harmonie, voel ik in mij ineens een zee van geduld, die mij met gemak nog eens zevenmaal zeventien jaar zou kunnen laten wachten op de eerste hardop gesproken repliek van mijn gekwelde Russische held.

Tijdens zijn verblijf in Letland ontving voor zijn tekst 'Aleksej' de prijs Dramatische Kunst van de provincie West-Vlaanderen 2010. De tekst werd uitgegeven in een coëditie van Het Paleis en de krant De Standaard.

'Aleksej'(in een regie van Koen De Sutter, met Jeroen Van der Ven, Frans Van der Aa en Ariane van Vliet) is nog te zien op 19 en 20 november in Het Paleis en op 25 en 26 november op festival Brugge Centraal. www.hetpaleis.be rubriek 'Schrijvers op reis' brengt geregeld verhalen van auteurs in residentie. verbleef als writer in residence in het Ventspils International Writers' and Translators' House in Letland. Hij werkte er in opdracht van Het Paleis aan zijn theaterstuk 'Aleksej'.

www.bruggecentraal.be

De

Aleksej in Letland geschreven door Frank Adam in: Frank Adam

Gedachten Over Russische mannen geschreven door Frank Adam in: Frank Adam

Tags: aleksej, frank adam

Gedachten Over fellatio's en wereldvrede geschreven door Frank Adam in: Frank Adam

Tags: aleksej, frank adam

Gedachten Over moeders en strategie geschreven door Frank Adam in: Frank Adam

Tags: aleksej, frank adam

Gedachten Over vaders en vrezen geschreven door Frank Adam in: Frank Adam

Tags: aleksej, frank adam

Het moet najaar 1993 op de weg naar Brugge zijn geweest, ergens tussen de Sint-Trudoabdij van de kanunnikessen van het Heilig Graf en hotel-feestzaal “Lodewijk van Male”, dat ik zoals Paulus op de weg naar Damascus werd getroffen door een Aleksej-flits.  Een bespreking van de Peter de Grote-biografie van Robert Massie op Radio 1 deed me prompt parkeren op de parking van voornoemde feestzaal en in zeven haasten scharrelen naar pen en papier.

Het vader-zoonconflict dat me daar werd geschetst was zo uitzonderlijk en tegelijk algemeen menselijk, zo absurd en tegelijk logisch, zo hartverscheurend en dientengevolge ontroerend dat ik tegen beter weten in Aleksej moést schrijven.  (Een stuk met tien personages, lees tien acteurs, kreeg je - en krijg je - in Vlaanderen namelijk niet zonder de nodige vertraging op de planken.)

Zeventien jaar later, in de gewijde zolderkamerstilte in het idyllische achttiende-eeuws gerestaureerde Ventspils aan de kust van Letland, kreeg ik een tweede Aleksej-openbaring toen ik Massies biografie herlas: een vader-zoonconflict jaja, maar hoe zat het met de moeder?  Door tsaar Peter opgesloten in een klooster, in het geheim bezocht door Aleksej en elke geestelijke, militair of bojaar die Peter een kwaad hart toe droeg.  Dat had ik in de oer-"Aleksej" 'structureel' wel verwerkt maar hoe zat dat nu 'psychologisch'?  Wat dééd deze 'scheiding' van de ouders mijn Aleksej van binnen?  En hoe verhielden vader-moeder-zoon zich tot elkaar?  

O!  De poorten die opengaan in de geest, de emoties die als uit de dieptste diepten opwellen en zelfs de meest banale woorden van vleugels voorzien bij dit soort dramaturgische openbaringen!  Maar ook O wee!  De razende snelheid van de gedachten en het besef dat de woorden nooit helemaal kunnen volgen!

Twee openbaringen geschreven door Frank Adam in: Frank Adam

Tags: aleksej, cloaca, frank adam

Sta mij toe te zeggen dat de laatste middag niet echt de kers op de taart was. Natuurlijk moet men zich afvragen wat goed is geweest. Waar wat beter kan. Maar of de manier waarop het gebeurde de juiste format is, betwijfel ik.

Ik vond het een gemiste kans. Waarom wordt er zoveel over vorm maar nooit over inhoud gepraat op die momenten?

Simon De Vos van Sermoen heeft een aantal van mijn voorstellingen gezien en schreef mij een brief. Vooreest wil ik hem bedanken dat hij de moeite nam om al dat theater dat ik de laatste jaren maakte... of althans een deel ervan... te bekijken.

Ik was best gecharmeerd dat Simon al die dingen ging bekijken. En we praten vast nog over een aantal dingen na later.

Het was een greep uit het werk dat ik de laatsten jaren maakte, de stukken die op TAZ stonden. Een aantal andere dingen, HEDDA om maar iets te zeggen..., stonden er niet. Omdat het te willekeurig zou zijn het tussen die selectie te stoppen. Samen met Luc Muylaert en TAZ had ik er immers voor gekozen om een thema centraal te zetten. Dat was een keuze die zich opdrong. Gezien de stad, mijn en ander werk... Het is bijzonder en hoopvol dat iedereen, stad en overheden incluis zo'n thema centraal durft stellen op een zomerfestival aan zee. Een goeie keuze vindt iedereen. Ik ben er ook blij mee. Of het volgend jaar ook zo moet, weet ik niet. Het is niet aan mij, en het hoeft geen dogma te worden. Dogma's in theater deugen niet. En wanhopig op zoek naar een nieuw thema kan eerder belemmerend dan bevrijdend zijn. De keuze van één gezicht als curator voor muziek en theater werkte vroeger en werkt ook vandaag. Het is een helderheid en duidelijkheid die door het publiek en de man in de straat enthousiast onthaald wordt. Het zou dwaas zijn dat overboord te gooien.

TAZ evolueert. Het Leopoldpark werd, met de steun van Mechelen Kinderstad, uitgebouwd tot een heus familiepark. Meer dan ooit waren er, naast retrospectief werk, creaties te zien. En ja, we waren gulzig. Maar in alle festivaldrukte zou je haast vergeten dat met bijvoorbeeld HAVEN010 drie gezelschappen zich aan een creatie over een belangrijk thema op een groot festival wagen.

Er blijven ook een paar gekke misverstanden achter. Dat Vliegen tot de hemel snel gemaakt zou zijn bijvoorbeeld.  Of niet uitdagend zijn. Dat je voor kinderen een aantal totaal niet evidente dingen bij elkaar brengt: jazz om maar iets te zeggen, of verhalen van Ovidius... Terwijl Vliegen tot de hemel nu net één van de meest uitdagende projecten is waar ik de laatste jaren aan werkte. Waanzinnig spannend allemaal.

Toegegeven: het is complex allemaal. Beeld, muziek en tekst samen doen smelten. Een nieuwe muziek- en tekstcreatie. Het is voor zo'n prodcutie onbetaalbaar om weken in een repetitiekot te kruipen. Vliegen tot de hemel is voor mij een vorm van concertant theater. We moeten nu kilometers maken met dat ding. Veel spelen. Zo was de vijfde voorstelling op TAZ al een heel andere dan de eerste of de tweede.Op het slotdebat ging het even over de kloof die er zou zijn tussen jong en oud op het festival. Stefanie Claes zei er kort iets over. Ik herkende wat ze zei: een jaar of tien terug had wij als jonge honden ook het gevoel dat het gevestigde theater ons festival afpakte. Ik praatte er later met haar en Stefan Tanghe van TAZ even over door. Ze bedoelde het genuanceerder dan die korte quote tijdens het debat, zei ze. Hoe moeilijk ook, en hoeveel schroom dient overwonnen... TAZ is nu net de enige plek waar ik als jonge maker echt in contact kwam met andere makers. Zowel jong als oud. En dat is niet anders nu ik aan de andere kant sta. Het project met de studenten die werkten rond Saw it on television, bracht mij eens te meer in contact met jonge makers. Spelers die ik niet zou kennen zonder TAZ. Zoals ik ook Stefanie Claes en al die anderen niet tegen het lijf zou zijn gelopen.

Wat ik het meest jammer vond aan het hele slotdebat? Niet één, maar dan ook niet één woord heb ik uit de theatersector gehoord over het centrale thema migratie, dat buiten het slotdebat nochtans de gespreksstof bij uitstek opleverde van dit festival. In de Morgen en De Standaard waren Aller/retour - het boek dat ik met Stephan Vanfleteren maakte ˆ aanleiding tot artikels die een verderdenken op het thema waren. Sterke teksten waren dat.

Op de slotdag van TAZ sloeg Simon een aantal begrippen en termen over het thema slordig door elkaar. Let wel: Simon was de enige niet. Ook uit de hoek van een aantal theaterrecensenten was al die bergen inhoud vooral aanleiding om het over vorm te hebben. Moeten we niet zus, of moeten we niet zo? Elke debat of gesprek lijkt aanleiding voor een vormdiscussie of verzandt erin. Het is een kloof die mij meer zorgen baart dan die tussen jong en oud. Misschien moesten we daar maar eens een debat over voeren. Waarom verschijnen er nu op tal van plekken interessante inhoudelijke opmerkingen of bedenkingen over het thema, en nauwelijks één inhoudelijke zin op de theaterpagina's - een minimum aan uitzonderingen even buiten beschouwing gelaten. Is dat daar verboden dan? Of is een thema wel prima als concept, maar nemen we niet écht de tijd om er op in te gaan?

Asielzoeker, vluchteling, illegaal... Wat doet het ertoe. Nuancering brengen in die begrippen, of iets complex goed uitgelegd krijgen, het is iets waar ik me nu al maanden mee bezighoud. Het is net met die begripsverwarring dat Aller/Retour begint. Ik weet dat dit veeleisend klinkt, maar thema's op een festival hebben enkel zin als ook de de theaterkritiek zich de moeite getroost ook echt inhoudelijk op een thema in te haken.Waarom vindt iedereen zo'n thema dan zo geweldig? Als niemand de moeite doet om er de minste inhoudelijke verdieping aan te geven?

Ik kan u niet uitleggen hoe frustrerend ik dat vind. Dat het bij al diegene die hand hebben in columns, gesprekken, debatten ... die allemaal zo talrijk rond het festival cirkelen niet opkomt. Niet één die dan denkt... zullen we eens over dat thema praten? Maar dan grondig.

Wel: zouden we niet, en zullen we niet...en hadden we niet beter...

Theaterwetenschap op zijn smalst, en ergerlijkst.

Gepulk in de eigen navel. Vorm, vorm, vorm.

Ik doe u een belofte: daar doe ik niet meer aan mee.

Ik leef in de hoop dat al die stukken meer losweken dan enkel compassie of miserabilisme. Dat is voor mij de enige reden, en de belangrijkste toetssteen voor het slagen van dat onderdeel van het festival. Bij het publiek ben ik hoopvol.

Bij een aantal andere spelers uit het veld durf ik - als ik voortga op het slotdebat, en op wat in de pers te lezen viel - enige twijfel te formuleren.

Inhoud aub geschreven door Michael De Cock in: Michael De Cock

Tags: aller/retour, haven 010, saw it on television/didn't understand, taz#2010, vliegen tot de hemel

Nadat Jozef met zijn Zwitsers zakmes de navelstreng had doorgesneden en mijn eerste huilbui was gesmoord door een gigantische tepel in mijn mond te proppen, stond Jozef, de vader die de vader nie was, tegen een gammele wand van ‘t buskotje geleund. Hij keek naar de hemel, er fonkelde een grote ster, ‘t daglicht kreeg hem maar nie weggevaagd, hij zou daar heel den dag blijven fonkelen.

Aaooh. 

Jozef werd bevangen door het universum. Hij droomde van een houten stad. 

Aaooh.  

Houten huizen met houten daken. 

Aaooh. 

Houten mensen die nie kunnen spreken. 

Aaooh.

Ze rijden in houten auto’s over houten wegen. 

Aaooh.

Ze timmeren houten kinderen. 

Aaooh. 

Maar wat is dat ambetante geluid eigenlijk? ’t Is precies of Maria veranderd is in een balkende ezel. Jozef draaide hem om. Verdoeme. Maria was inderdaad veranderd in een balkende ezel, met een wollige vacht en een ossenstaart. Of nee, toch nie. Ze lag nog altijd in de kribbe met het kind aan haar borst. Ze was omringd door een paar nieuwsgierige schapen, een os die met zijn staart de vliegen verjaagde en een ezel die haar warmte toe blies. Een idyllisch tafereel zoude kunnen zeggen. Tot da Jozef kwam aangestormd. ‘Maakt dade wegkomt, vuile beesten!’ Hij gaf ze een paar welgemikte schoppen. Met veel tegenzin en niet zonder nog een keer schaapachtig achterom te kijken, keerden de beesten terug naar hun wei. ‘Kom, ‘k breng u naar de kraamkliniek.’ Maar just als Jozef de kribbe uit ‘t buskotje wilde manoeuvreren, hoorde hij een stem: ‘Maar kijkt een keer wat een schoon kinneke.’ En nog een stem: ‘’t Is gebraakt en gespogen zijn mama.’ En een derde stem: ‘Ahkiediekiediekiedoe.’ Drie venten stonden over de kribbe gebogen. Een zwarte en twee witte. Dien ene witte had een kroon op zijn kop, precies alsof da ’t zijn verjaardag was. Dien andere witte had lang haar en een baard, een hippie. Die zwarte zei alleen maar ‘Ahkiediekiediekiedoe’, hij sprak waarschijnlijk nie goe Vlaams. Duidelijk drie zotten die weggelopen zijn uit ‘t gesticht, concludeerde Jozef.  ‘Maakt dade wegkomt, dat is hier geen toeristische attractie, hé. Ziede nie da moeder en kind uitgeput zijn? ‘k Moet ze dringend naar de kliniek brengen.’ 

‘Hola, hola, kalm Jozef.’

Hoe kennen die gasten mijn naam?

‘We zijn speciaal naar hier gekomen om efkes goeiedag te komen zeggen.’

Wow. Die gasten wisten da wij hier waren.  

‘Ge staat hier eerst een halfuur te dromen over een houten stad en wij zouden nog geen cadeautje mogen overhandigen.’

Die gasten kunnen mijn gedachten lezen. Shit. Nie aan vuile manieren denken. Nie aan denken. Maar als ik denk da ‘k er nie aan mag denken, denk ik er al aan. Shit. 

Die witte met zijn kroon frunnikte aan zijn pols. Hij hield zijn gouden horloge in de lucht. ‘t Schitterde in een veeg zonlicht. ‘Dat is voor diene kleine, dat er hem nooit iets zou ontbreken in zijn leven.’ 

‘Dat is zekerst da’, zei Maria terwijl dat ze den horloge aannam. ’t Eerste da ze ging doen als z’ uit de voeten kon, was den horloge verkopen voor veel te weinig geld om in de plaats schmink te kopen in fluorescerende kleuren. In plaats van mij een beter bestaan te geven, liep ze dus jaren rond gelijk een kerstboom. 

Die zwarte overhandigde haar een fleske. Hij gebaarde da ze d’ eraan moest ruiken. Een parfum van zoete mirre. ‘Merci’, zei ze, maar ze dacht dat hij haar da gaf omdat ze zo vreselijk stonk, naar bevallingszweet, ranzig bloed en placentaresten. Toch was ze content, ’t was den eerste keer in haar leven da ze parfum rook, iets helemaal anders dan die goeikope deodorant. ‘En gij? Wat hebde gij mee?’ vroeg ze aan die hippie. Hij stond een beetje verdwaasd in ’t rond te kijken. Typisch zo’n schooier die peinst da zijn bezoekske alleen al een cadeau is. Waarschijnlijk heeft hij niets bij. Of misschien een zelfgemaakt armbandje, gevlochten van een rietstengel. Of wie weet een brokske biologische teenkaas, om in een vegetarisch slaatje te draaien. Hij krabde in zijn baard. Nee, hij heeft gewoon niets mee, de gierigaard.  ‘Euh, misschien kunde dat hier gebruiken?’ Uit de borstzak van zijn gebloemd hemd haalde hij een armzalig wierookstokske. Allee, nog één die vindt da ‘k stink. ‘Merci’, zei ze, terwijl da ze ’t uit zijn handen snokte. ‘En nu is ’t tijd om naar de kraamkliniek te vertrekken. Kom Jozef, geef ons een duwke.’

In de kraamkliniek legden ze mij in een proper beddeke. Een verpleegster vroeg aan Jozef: ‘En wat is de naam van da kinneke?’

‘Kweetnie.’

‘Kweetnie, da’s een speciale naam. Hihihihi.’ ’t Was een humoristische verpleegster.

Jozef had het nie helemaal begrepen. ‘Nee, kweetnie is nie zijn naam, kweetnie is … kweetnie.’ 

Mijn ma was rechtop gaan zitten in haar bed en sprak met overtuigende stem: ‘Jezus moet hij noemen!’

‘Jezus, da’s ook speciaal. Hihihi.’ 

‘Nee, ‘k meen het, dat is een geschikte naam.’ 

Ze noemde mij Jezus! Wie noemt er nu zijne kleine Jezus? Een naam is gemakkelijk gegeven maar om hem te dragen is ’t verdomme veel lastiger. Jezus! Ziede ’t al voor u? ‘Amai uwen Jezus heeft al veel haar, wanneer gaat hij zijn baard laten staan?’ 

‘Amai uwen Jezus heeft goeie punten voor godsdienst. Hoe zou da komen?’

‘Ah Jezus, wa wilde gij drinken, een glaske water? Dan kunde ’t zelf veranderen in wijn.’

Daar had mijn ma precies nie bij stil gestaan. Ofwel was ze d’ er van overtuigd geraakt dat hare kleinen echt de wedergeboorte van Christus was. Ze was zij ook op een verdwaalde zondag wel een keer in een kerk geweest, hé. Ze kende zij ook de verhalen van Jozef en Maria, van een geboorte in een soort stal, van een os, een ezel en een schaap, van de drie zogezegde wijzen. Dat kon toch allemaal geen toeval geweest zijn, moet ze gedacht hebben. Dus ga ‘k mijne kleine maar Jezus noemen, voor de zekerheid, met God valt nie te spotten. Jezus! Maar daarmee was ’t nog nie gedaan, hé. Zegt die verpleegster: ‘Allee dan, Jezus, dat is genoteerd. En wat is zijn achternaam?’

Daar had mijn ma nog nie bij stilgestaan. ‘Zeg Jozef, hoe noemde hij eigenlijk met uw achternaam?’

‘Christiaens.' 

‘Perfect, da kan nie beter kloppen. Jezus Christiaens.’

Maar voor de rest heb ik mij dat allemaal nie te veel aangetrokken. ‘k Was ’t als kind gewend dat als ze vroegen hoe da ‘k noemde en ‘k zei ‘Jezus’, da ze dan in een lach schoten, zich soms verslikten, of heel af en toe over de grond rolden. ‘k Dacht dat da normaal was. ‘k Lachte mee. En als ik aan een kindje zijn naam vroeg en hij zei ‘Jürgen’, dan begon ik ook keihard te lachen, uit beleefdheid. Maar al gauw was de nieuwigheid er af. Als g’ in een klein dorp woont raakt ge rap gewend aan elkaar, en aan elkaars vreemde gedragingen of vreemde namen. En voor da ge ’t weet beschouwd ge ’t als normaal. Ik was Jezus, Jezus van Nazareth. Punt uit.

(Wordt binnenkort vervolgd in een theater bij u in de buurt)

Jezus van Nazareth (bij Gent) 5 geschreven door Pepijn Lievens in: Zeechroniqueurs

Tags: pepijn lievens, taz#2010, toneeltekst, zeechroniqueur

Theater aan zee is al lang veel meer dan enkel theater. In de marge van het festival worden tal van activiteiten georganiseerd. Activiteiten die intussen an sich al de moeite waard zijn geworden om naar Oostende af te zakken. Uitgelezen bijvoorbeeld. Samen met Chris De Stoop, Anna Luyten en Jos Geysels mocht ik in een tent met zicht op zee aan het Zeeheldenplein praten over het fantastische Zeitoun van Dave Eggers. Het sluit perfect aan bij het festival. Documentaire en theater, documentaire en literatuur. Fictie, non-fictie, faction... noem het zoals u wilt. Het blijft me verschrikkelijk boeien. Het is waar ik mij de laatste jaren zowel artistiek als journalistiek het meest heb mee bezig gehouden. Manieren vinden om in het theater, of in het schrijven de werkelijkheid in woord en beeld te vangen. Zodat je, als je de tekst gelezen hebt of het stuk gezien hebt, die werkelijkheid net een beetje anders gaat bekijken of begrijpen. 

Werkelijkheidstheater, noemde Wouter Hillaert het ooit in één of andere tekst. Ik vind het woord goed gekozen. Er zit een mooie paradox in. Een van de debatten die rekto:verso tijdens TAZ#2010 op touw zette ging precies daar over. Ik kon er niet bij zijn.  Ik hoorde achteraf dat men zich had afgevraagd hoe ver men mag of kan gaan.... Mag je bijvoorbeeld vluchtelingen op scène brengen zoals wij op het einde van haven010 doen of wordt dat aapjes kijken, zoals  de goede Christophe Aussems van de Queeste gezegd heeft tijdens het debat.

Eerlijk gezegd - hoe waardevol die discussie ook is... voor mij behoort ze al zo'n goeie zeven jaar tot de geschiedenis. Ik zal nooit vergeten hoe ik met de Saw it on television-camion ging spelen in het asielcentrum van Kapellen. Eerlijk gezegd was ik er toen ook niet zeker van dat het een goed idee was... ik maakte wel verhalen over die mensen maar niet per se voor hen... en ik hield ze liever ver van de voorstelling. Het was een openbaring. Die dag. De warmte die ik voelde toen ik van hen één keer hun woordvoerder mocht zijn was van goudwaarde. Het was één van mijn mooiste speelherinneringen ooit. Sindsdien nodigde ik vaak gasten uit in mijn camion. Om een liedje te zingen tijdens twee teksten. Of om iets te vertellen.

Het was een cadeau voor hen, voor mij en het publiek. En om die concrete redenen is die discussie voor mij achterhaald. Na één van de voorstellingen, van haven 010 barstte spontaan een fuif los. Rik (technicus) speelde muziek, en iedereen danste. De energie die het koor te weer bracht bij spelers, publiek en zichzelf is zo sterk dat die energie alleen al voldoet als argument om het - mits juist en goed gedaan - wel te doen.

TAZ#2010 loopt op zijn eind. Ik heb te weinig kunnen zien hier. Ik heb zo graag zo veel getoond dat ik kijken binnenkort moet inhalen. De werkelijkheid - migratie - sneed als een rode draad door het festival. Ik denk dat het goed was.  Dat iedereen er aan meedacht, debatteerde en droomde. Van Febar tot Saw it on television. Van Irakese geesten tot We people, de Pruimelaarstraat of Weg...

Ik laat het aan anderen om te oordelen nu.

Voor eens, altijd en iedereen: 

Het is een droom om zo'n festival mee te mogen cureren. Er deel van te mogen uitmaken. Mensen die je aanspreken in de straat om te zeggen wat ze gezien hebben en waar ze van hielden. Het is als een warme gloed. 

"Voel je je hier niet als God," vroeg Fien Sabbe me tijdens Uitgelezen.

Helemaal niet. Ik voel me klein, nederig, en oh zo dankbaar.

En als de koning te rijk.

De koning geschreven door Michael De Cock in: Michael De Cock

Tags: haven 010, saw it on television/didn't understand, taz#2010