Civilization

Neem contact op met de auteur om de volledige tekst te lezen.

Zoek andere teksten

Aantal personages
Mannen: 1

Structuur
Monoloog

Genre(s)
Monoloog, Muziektheater

Ruimte
Onbepaald

Tijd
Onbepaald

Synopsis

Civilization is een combinatie van muziek en theater, gebaseerd op Frank Zappa’s postuum uitgebrachte cd Civilization Phase III. Civilization is een monoloog, uitgevoerd door Oscar van Woensel met teksten van hemzelf en van Frank Zappa. 


Zappa heeft voor Civilization Phase III 1967 willekeurig gekozen samples digitaal in een synclavier (een digitale piano) opgeslagen. Het zijn naar eigen zeggen ‘conversaties uit het binnenste van een piano’. In de voorstelling wordt het publiek deelgenoot van deze piano. De piano (midi-gestuurd) neemt de kijker mee in een rondgang van willekeurig gekozen woorden, frasen en concepten, waaronder-maar niet uitsluitend- motoren, varkens, pony’s, donker water, nationalisme, rook, muziek, bier en verschillende vormen van persoonlijke isolatie.


Zappa: ‘The audience sits inside a big piano and listens to it grow’

Naar: programma Holland Festival

Elementaire deeltjes zijn geen quantummechanische puntdeeltjes, maar trillende snaartjes die gehoorzamen aan quantumwetten.


Pianosnaren kunnen op allerlei verschillende manieren trillen. Als een C-snaar in trilling wordt gebracht, hoor je ook de boventonen. Daaraan ontleent muziek zijn schoonheid. Symphonieorkesten bestaan uit verschillende instrumenten die karakteristieke boventonen produceren. De zuivere toon van een stemvork is schel en lelijk. Het samenspel van boventonen zorgt voor de volle klank van de piano.


In de snaartheorie is er één trillende snaar met heel veel boventonen die wij waarnemen als verschillende elementaire deeltjes zoals het elektron, de quark, het foton, het neutrino en het graviton. Het zijn verschillende trillingswijzen van één snaar waaruit verschillende deeltjes ontstaan.


Het is onbekend hoe klein de snaren precies zijn, maar het zonnenstelsel verhoudt zich ongeveer tot een atoom zoals een atoom tot een snaar.


Snaren gehoorzamen aan quantummechanische wetten. Ik zal even wat tekenen om ‘t uit te leggen. Hier zien we een klassiek puntdeeltje dat een baan door de ruimte aflegt en die baan is een beetje wazig. Die wazigheid komt voort uit de ontdekking van de quantummechanica.


Toen aan het begin van de twintigste eeuw atomen, atoomkernen en elektronen werden ontdekt, stuitte men op een probleem: als je een proton hebt waar een elektron omheen draait dan is het mogelijk te berekenen dat het elektron elektromagnetische straling zou moeten uitzenden en razendsnel in een inwaartse spiraal naar de kern zou moeten bewegen. Maar de quantummechanische wazigheid blijkt het elektron te weerhouden van die spiraalbeweging. Het wordt zodanig uitgesmeerd dat het niet naar binnen kan vallen. Zo werd een probleem in de electriciteitstheorie opgelost en ontstonden de moderne theorieën over atomen en moleculen en al die microscopische dingen die gebaseerd zijn op die quantummechanische onzekerheid.


Bij de zwaartekracht zien we net zo een probleem.


Bij hemelichamen die om elkaar heendraaien, wordt zwaartekrachtstraling uitgezonden. Dan zit je weer met die inwaartse spiraal. In dit geval lost de quantumwazigheid ‘t niet op. Er is nog een bron van wazigheid nodig. In de snaartheorie is die er: in plaats van een puntdeeltje dat een baan aflegt is er op elk moment in de tijd een snaartje dat later ergens anders is. Naarmate de tijd verstrijkt ontstaat er een vloeiende vorm; het wereldvlak van een snaar.


De snaartheorie heeft een grote voorspellende kracht. Het willekeurige van de punttheorie neemt bij de snaartheorie sterk af. De snaartheorie geeft een nieuw raamwerk waarin de zwaartekracht een onvermijdelijk gevolg is. Ik ga het nu over het gedrag van deeltjes hebben, maar de wazigheid teken ik niet, want dat is te moeilijk. Hij is er altijd maar hij is te lastig om weer te geven. Ik teken een klassiek model. Feynman heeft ons geleerd dat de deeltjes die zich door de ruimte-tijd bewegen zich daarbij soms in tweeën opsplitsen en zich soms weer samenvoegen. Hier is één deeltje opgesplitst en hier zijn er twee weer samengevoegd. Twee kwamen er uit het verleden en twee gingen er de toekomst in. Dat was een verstrooiingsproces. Feynman ontdekte hoe je de waarschijnlijkheidsamplitudes kunt berekenen. Er vonden dus bepaalde gebeurtenissen plaats in de ruimte-tijd: een deeltje splitste zich in tweeën of twee voegden zich samen. Die gebeurtenissen zou je in deze grafiek singulariteiten kunnen noemen. De quantumveldentheorie heeft daar bepaalde regels voor en dat beperkt zijn voorspellende kracht. We weten niet hoe de deeltjes op elkaar inwerken. Daarvoor moeten we eerst weten hoe ze zich mogen opsplitsen en samenvoegen en dat is een ander verhaal. In de snaartheorie zien we in plaats van een deeltje een buisje dat de geschiedenis van een snaar weergeeft. Terwijl het deeltje abrupt in tweeën breekt kan een snaar zich vloeiend in twee snaren delen. Hier komt er nog één bij en dan gaan ze verder. Dit is een ruimte-tijd model van twee snaren die aankomen en twee die vertrekken. Deze tekening illustreert dat alles volmaakt vloeiend verloopt. Terwijl dit twee afzonderlijke gebeurtenissen zijn. Dus als je weet wat een snaar is weet je ook hoe hij zich mag gedragen. Maar bij deeltjes zijn daar nog steeds speciale regels voor nodig. In die zin kan de snaartheorie veel meer voorspellen dan de quantumveldentheorie. Je hoeft objecten en hun gedrag niet meer afzonderlijk te benoemen. Zodra je de objecten benoemt is hun gedrag gedefinieerd.


Verder kom je bij de quantumveldentheorie in de problemen als de wisselwerkingen samenvallen. Dan treden er absurde oneindigheden op. Freeman Dyson bedacht de quantum-elektrische renormalisatie die de problemen oploste wat betreft de elektriciteit. Maar voor de zwaartekracht gaat die renormalisatie niet op. In de snaartheorie heb je geen last van afzonderlijke gebeurtenissen. En dus wordt de zwaartekracht mogelijk en zelfs noodzakelijk.


Bij elektronen en andere deeltjes heb je een zekere vrijheid om te bepalen wat de massa en de lading is. Voor verschillende waarden zou de quantumveldentheorie nog steeds opgaan. Bij de snaren ben je enorm beperkt in de typen waar je uit kunt kiezen.


Als je weet wat voor snaar het is weet je ook wat hij doet. Dat komt omdat dit vloeiend verloopt terwijl je hier splitsingen en samenvoegingen hebt.


Halverwege de  jaren 80 waren er vijf manieren om de natuur te beschrijven. Zwaartekracht was noodzakelijk terwijl hij daarvoor onmogelijk was. Dat was natuurlijk erg opwindend, maar er zaten ook fouten in. Het waren unificatietheorieën van zwaartekracht, quantummechanica en materie. En bij materie klopte niet alles. De zwakke wisselwerkingen moesten behoud van pariteit vertonen. Oftewel de natuur ziet er in de spiegel hetzelfde uit. Dat is weliswaar bijna het geval maar gezien het radioactieve verval van bepaalde atomen is de natuur niet precies links-rechtssymetrisch. Als je een film achterstevoren in de projector zet en hem dan projecteert dan ziet het meeste er normaal uit. Maar bepaalde natuurkundige experimenten zouden dan totaal niet meer kloppen. Met de snaartheorie leek te kunnen worden bewezen dat de theorie links-rechtssymetrisch moest zijn, in elk geval wat betreft de standaardexperimenten. Een grote tegenstrijdigheid tussen de snaartheorie en de natuur. Maar in 1984 was er de doorbraak van Green Schwarz aangaande de opheffing van zwaartekracht-anomalieën. De zwakke wisselwerkingen hoefde opeens niet meer symmetrisch te zijn. Als de theorie niet klopt kun je ook niet voorkomen dat hij links-rechtssymmetrisch is.


Uiteindelijk zullen ruimte en tijd slechts benaderingen blijken te zijn. Grofweg is het zo dat de positie en de snelheid van deeltjes in klassieke zin voortvloeien uit een vereenvoudiging van de quantummechanica. Als de volgorde van de bewerkingen niet uitmaakt, voldoet het klassieke concept. Maar als je wel op de volgorde let kom je in een quantumwereld waar alles veel vreemder is. In het huidige natuurkundige kader lopen positie en snelheid maar ruimte en tijd zijn nog scherp afgebakend. Maar die begrippen zullen in de toekomst wazig worden. Er komt iets nieuws dat fundamenteler is dan ruimte en tijd. Ruimte en tijd zullen alleen nog opgaan als er veel van is maar niet bij een kleine hoeveelheid. Dicht bij de Oerknal verliest tijd zijn betekenis. Om inzicht te krijgen in de Oerknal of zwarte gaten of de structuur van elementaire deeltjes moet je naar een dieper niveau van ruimte en tijd.


Misschien komt de Final Theory er wel. Misschien is dat zelfs mogelijk de snaartheorie. Maar de natuur heeft nog een verrassing in petto. Als we een Final Theory vinden zullen we hem niet helemaal begrijpen. Wat de theorie betekent of inhoudt blijft raadselachtig – ook als we hem vinden.


Neem bijvoorbeeld de getaltheorie, één van de oudste en rijkste wiskundige onderwerpen. Bij de theorie bestaat er geen twijfel over de inhoud. De eigenschappen zijn getallen en wat daarachter zit. Ik geef een voorbeeld: kan de laatste stelling van Fermat worden bewezen? Dan graaf je steeds dieper en leg je steeds meer lagen van de waarheid bloot. De vraag of de theorie juist is of niet komt niet in je op. Je weet welke theorie je bestudeert, maar je hoeft niet eens te hopen dat je hem ooit volledig zult begrijpen.


Als de Final Theory gevonden wordt, zal het net zo gaan als met de getaltheorie: je weet  welke theorie je geacht wordt te bestuderen, maar je zult nooit het gevoel hebben dat je hem begrijpt. Elke generatie zal net zoveel moeite hebben hem te begrijpen als de generatie ervoor en de generatie erna.


Als de mensen zich een andere afloop dan deze proberen voor te stellen komen ze op een ui die je afpelt: je vindt steeds andere, nieuwe theorieën of variaties op bestaande. En je zult huilen. Want uien snijden – tja.


Kijk
Zie
Kijk en zie
The woreld
The civilization
The Sifilis
Sjésjon
Beschaving
Beshgaving
Be shavin’
Be shaved
Listen to me please
De wereld
Het leven
De mensheid
Alles
Bestaat uit snaren
We wonen in een grote piano
Als het ware
Een vleugel
Onder de toetsen
Zit deleworeld
De-he-le-we-reld
Het hele universum is één noot
Meer niet minder





Opvoeringsgeschiedenis
Civilization (2000 door Dood Paard)

Auteursrechten - professionele gezelschappen
De auteur beheert de rechten.

Auteursrechten - amateurtheater
De rechten worden beheerd door Stichting Bredero.