Aantal personages

Personages
Een vrouw, Haar vagina

Structuur
Eenakter

Genre(s)
Monoloog

Ruimte
Onbepaald

Tijd
Onbepaald

Synopsis

Etant donnés is een vervolgtekst op de monoloog Zij was en zij is, zelfs van Jan Fabre. Beide teksten hebben titel en inspiratiebron ontleend aan een kunstwerk van Marcel Duchamp. In beide teksten wordt de relatie tussen het model, haar lichaam en het kunstwerk afgetast.

Duchamps Etant donnés toont een kijkkast met een verweerde houten deur in bakstenen lijst. In deze deur zitten twee kleine gaten die uitzicht bieden op een merkwaardige installatie: een naakte vrouw waarvan het gezicht niet zichtbaar is, ligt op een bed van blaren, takken en twijgen. Een berglandschap siert de achtergrond. De titel stelt als een gebruiksaanwijzing:

Etant donnés: 1° la chute d'eau, 2° le gaz d'éclairage

(‘Gegeven zijn: 1. de waterval, 2. het lichtgas’). De vagina van de vrouw kent een vervreemdende vorm: het lijkt tegelijkertijd een gapende wonde en een sleutelgat. Ook de anatomie klopt niet. De toeschouwer moet, alsof op voyeurisme betrapt, beschaamd het hoofd afwenden.

Ook in Fabres Etant donnés ligt een vrouw op haar rug met haar benen open.

Ik ben van alle tijden. Misschien zelfs: de oorsprong van de wereld?

De naïeve bruid uit Zij was en zij is, zelfs is geëvolueerd.

Even wachten. Ik ben niet meer boven jullie. Ik ben geen bruid meer. Ik heb mezelf uitgekleed. Ik ben naakt.

Ze weet hoe ze man en macht kan manipuleren.

Ik ben de koningin van het spel. Machtig en dominant zoals de koningin van het schaakspel.

Ze moeten altijd wachten - ‘Wacht even. Wacht even’ - , het liefdesspel wordt steevast uitgesteld. Ze benadert de wereld beredeneerd, gereserveerd. Ze koestert haar illusies van bekoorlijkheid en macht.

Haar geslacht, daarentegen, zal deze spottend doorprikken. De vagina stort zich op de wereld met een brute dierlijkheid. Ze benoemt alles ongegeneerd wat de vrouw niet zegt, maar misschien wel denkt. Minachtend noemt ze de vrouw ook ‘namaakmens’, hoer, pop en koopwaar. Ze bestaat volgens de vagina alleen bij de gratie van haar publiek. Het publiek dat de vagina lokt. Deze vormt een verticale mond, een gapende wonde die hypnotiseert, voyeurs verleidt en altijd op zoek is naar vrijgezellen.

Maar niet enkel de vrouw vormt een pop. Ook de gapende toeschouwers die zich verlustigen aan het blote, artificiële lijf, die uren in de rij staan om de verticale mond te kunnen kussen, zullen verstarren in hun staar en uiteindelijk ‘verpoppen’.

(Etant donnés is het tweede luik van een diptiek. Zij was, zij is, zelfs vormt hiervan het eerste luik.)

Etant donnés verscheen in boekvorm in de anthologie Ik ben een fout, theaterscripts en theaterteksten 1975-2004 bij Uitgeverij Meulenhoff | Manteau, met ISBN-nummer 90 5990 025 1.

ZIJ:
Sinds de zomer van 69
tussen ’s morgens 10 en ’s avonds 5
lig ik op mijn rug
met mijn benen open

Wacht even
Wacht even
Wacht even
Even wachten

Ik lig op mijn rug
met mijn benen open
achter een oude versleten deur
In stilte
Ik zwijg
En kijk alleen maar
In de deur zijn op ooghoogte
twee scheuren of zijn het
twee gaatjes?

HAAR VAGINA:
PEEPHOLES FOR PEEPING TOMS

ZIJ:
Om naar mij te gluren

HAAR VAGINA:
Om naar wie te gluren?

ZIJ:
Buiten de opgelegde uren
dwaal ik een beetje rond
En praat ik af en toe
met diegenen die me willen horen
Misschien luisteren de vrijgezellen
Soms ruik ik ze
Waar zijn jullie?

HAAR VAGINA:
Om naar wie te gluren?

ZIJ:
Ik lig op mijn rug
met mijn benen open
Mijn mooi expressief gelaat
kan niemand dan zien
Is dat niet spijtig?
Mijn golvend blond haar
kan niemand dan zien
Is dat niet spijtig?

HAAR VAGINA:
Om naar wie te gluren?

ZIJ:
Nu kunnen jullie mij volledig bewonderen
Waar zijn jullie?
Soms mis ik hen
Dan zoek ik
tot ze me zien

HAAR VAGINA:
Om naar wie te gluren?

ZIJ:
Wie ben ik?
Zij weten wie ik ben

HAAR VAGINA:
Om naar wie te gluren?

ZIJ:
Ik lig op mijn rug
met mijn benen open
Ik ben van alle tijden
Misschien zelfs
De oorsprong van de wereld?

HAAR VAGINA:
Om naar wie te gluren?

ZIJ:
Ik ben een schilderij
Ik ben een sculptuur
Ik ben een installatie
Ik ben de voorstelling

HAAR VAGINA:
Jij bent een afgietsel
Van minstens twee vrouwen
Jij bent een replica
Jij bent een pop
En een pop is gemaakt om mee te …
(lacht zacht)

ZIJ:
Ik ben jong
noch oud
Mijn huid heeft betere dagen gekend
Ik heb al striemen op mijn borsten
omdat hij mij de huid
van varkens gaf

HAAR VAGINA:
Gelukkig maar
Bij mij heeft hij ander materiaal gebruikt
(zucht van opluchting)

ZIJ:
Dankzij de juiste temperatuur
en de vochtigheidscontrole
zal ik blijven
zoals ik ben

HAAR VAGINA:
Droog!
Veel te droog!

ZIJ:
Wacht even
Wacht even
Wacht even
Even wachten

Op een bed
van echte
dode bladeren
takken en twijgen
lig ik op mijn rug
met mijn benen open

(FABRE, Jan, Etant donnés, In: Ik ben een fout, theaterscripts en theaterteksten 1975-2004. Meulenhoff | Manteau, 2004, pp. 619 - 621.)

Opvoeringsgeschiedenis
Etant donnés (2004 door Troubleyn)

Auteursrechten
De rechten worden beheerd door SABAM.

Foto's