Het is theater zoals te verwachten en te voorzien was...

Overzicht

Jaartal: 1982
Auteur: Jan Fabre

Inhoud
Fragment
Rechten
Media

Aantal personages
Mannen: 4
Vrouwen: 4

Structuur
20 scènes

Genre(s)
Scenario

Ruimte
Onbepaald

Tijd
Onbepaald (Duur: 8 uur)

Synopsis

Het is theater zoals te verwachten en te voorzien was is het tweede luik van Fabres theatertrilogie waarin hij het theatermedium zelf als onderwerp nam. Hij doorbrak de theatertraditie door real time performance te integreren in de voorstellingen.

Het is theater zoals te verwachten en te voorzien was wordt beter een scenario genoemd.
In dit ondertussen legendarische acht uren durende stuk, het equivalent van een werkdag, is er geen verhaal, zijn er geen personages. De acteurs op scène zijn of spelen zichzelf in negentien scènes, in negentien situaties. In deze tekst worden de herhaling van alledaagse handelingen voorgeschreven, zoals aan- en uitkleden, krabben, eten, praten, etc. Deze simpele handelingen worden uit hun context gerukt en tot op het bot herhaald. Hierdoor verliezen de handelingen hun functie, maar ook hun betekenis. De handelingen worden leeggezogen, en gekenmerkt door vervreemding. Ook de dialogen tussen de spelers handelen over dagelijkse zaken.

De confrontatie met reële lichamen en reële tijd stelt de basiscode van het theater in vraag. Tegelijkertijd zit de voorstelling/het script vol referenties naar de beeldende kunst en vertoont ze sterke gelijkenissen met een beeldende kunst performance.

Het is theater zoals te verwachten en te voorzien was is één van de drie theaterscripts van Jan Fabre naast Theater geschreven met een ‘k’ is een kater en De macht der theaterlijke dwaasheden. Opvallend aan deze theaterscripts zijn de gedetailleerde omschrijvingen van de ensceneringen. Dankzij deze scripts is het nu voor ons mogelijk om een beeld te geven van deze opvallende voorstellingen van Jan Fabre.
Het is theater zoals te verwachten en te voorzien was werd opgetekend door Jan Fabre en Maart Veldman.

Op Cobra vindt u een video met fragmenten uit deze voorstelling met Fabre aan het woord.

Het is theater zoals te verwachten en te voorzien was verscheen in boekvorm in de anthologie Ik ben een fout, theaterscripts en theaterteksten 1975-2004 bij Uitgeverij Meulenhoff | Manteau, met ISBN-nummer 90 5990 025 1.

SCENE 8
Rekwisieten: Vijf gasbranders, lucifers.

Kostumering: Actrice 3 en Acteur 1 dragen het basiskostuum zonder de revers met het grijze overhemd. Alle andere acteurs dragen de broek en het jasje van het basiskostuum. Het jasje dragen ze achterstevoren.

Toneelbeeld: In het midden van het speelvlak zijn Acteur 1 en Actrice 3 zich aan het aan- en uitkleden. Er is geen licht, ze zijn nauwelijks te zien.

Actrice 2, Acteur 2, Actrice 4, Acteur 3 en Acteur 4 komen na elkaar op van links. Ze hebben gasbranders in hun rechterhand die tijdens het opkomen worden opengedraaid en aangestoken. De acteurs verdelen zich op gelijke afstand over de breedte van het achterdoek en richten de grote blauwe vlammen van de gasbranders naar het publiek.
Actrice 2 buigt door de knieën en komt weer overeind, Acteur 2 volgt, dan Actrice 4 en zo verder. Het vuur gaat op en neer, langs de rij in een golfbeweging.
Actrice 2 steekt haar arm naar voren, dan Acteur 2 en daarna de drie anderen. Samen stappen ze naar het midden van het speelvlak en blijven daar staan (zie plan 7).
Tegelijk lopen Actrice 3 en Acteur 1 met hun kleren naar het midden van het achterdoek. Terwijl de anderen de vlammendans van de gasbranders uitvoeren blijven ze stil tegenover elkaar staan.

Actrice 2 zet de gasbrander voor haar voeten neer, dan Acteur 2 en zo verder. De vijf blauwe vlammen staan in profiel op een rij in het midden van het speelvlak.
Acteur 4 die uiterst links staat, gaat af en de anderen volgen.

Actrice 3 en Acteur 1 hervatten hun aan- en uitkleedwedstrijd in het blauwige licht van de gasbranders. Ze letten alleen op elkaar. Actrice 3 hijgt een beetje van inspanning wat haar meteen op een ‘tt-tt-tt’-geluid van Acteur 1 komt te staan.

Actrice 1 komt op met een projector en plaatst die links voor op het speelvlak. Achter haar blijven Acteur 1 en Actrice 3 stilstaan in een freeze.
Ze projecteert een wit kader op de gasbrander die uiterst rechts in de rij staat zodat het silhouet op het achterdoek verschijnt. De schaduw van de vlam trilt. Actrice 1 gaat af.

Acteur 1 en Actrice 3 hervatten hun aan- en uitkleedwedstrijd. Achter hen verschijnt een filmprojectie op het achterdoek. Het is een loop, die, vanuit een kikkerperspectief, het bovenlichaam van een acteur laat zien die een gymnastiekoefening lijkt te doen. Hij houdt zijn armen gestrekt omhoog waarna hij in slowmotion zijn rechterarm een boog laat beschrijven over zijn hoofd naar zijn linkervoet. Vanuit deze houding komt hij met zijn linkerarm weer terug in de uitgangspositie.

Actrice 2 komt op van links. Acteur 1 en Actrice 3 doen een freeze en de projectie op hen wordt stilgezet.
Actrice 2 draait de gasbranders een voor een laag.
Ze gaat naar de eerste lamp rechts vooraan op het speelvlak, knipt die aan en begint te spreken. In de manier waarop ze spreekt wordt een bepaalde spraakeigenheid, bijvoorbeeld een schelle stem, sterk bena- drukt. Ze spreekt zeer luid. Iedere zin wordt zevenmaal uitgesproken.

Actrice 2:
I like your blouse
Is it silk
Ich trage meinen gelben Rock
Das passt zu deinen grünen Schuhen
Dit kan niet
Die jongen is gewoon een schandaal
Encore une bise
He will beat you
’Cause he beats his dog

Actrice 2 knipt het licht uit. Ze zet de gasbranders opnieuw harder en gaat af.
Acteur 1 en Actrice 3 hervatten de aan- en uitkleedwedstrijd. De projectie op het achterdoek wordt weer aangezet.

Acteur 2 komt op. Hij draait de gasbranders een voor een laag en knipt de lamp rechtsvoor aan. Acteur 1 en Actrice 3 doen een freeze en de filmprojectie wordt stilgezet. Acteur 2 begint te spreken op zo’n manier dat een bepaalde spraakeigenheid, bijvoorbeeld slissen, sterk wordt benadrukt. Iedere zin wordt zevenmaal uitgesproken.

Acteur 2:
Du bist schön schlank und braun, sagte sie
Ben je vreemd gegaan, vroeg ze
Je n’ai pas répondu
So you did, she said, and started to cry
Ik kon niks zeggen
Sie fragte es noch verschiedene Male
Und dann war es vergessen und vergeben

Acteur 2 knipt het licht van de lamp uit, draait het volume van de gasbranders weer omhoog en gaat af.
Acteur 1 en Actrice 3 hervatten de aan- en uitkleedwedstrijd. De projectie op het achterdoek wordt weer aangezet.

Actrice 4 komt op. Zij draait de gasbranders een voor een laag en knipt de lamp rechtsvoor aan. Acteur 1 en Actrice 3 doen een freeze. De projectie op hen wordt stilgezet.
Actrice 4 begint te spreken op zo’n manier dat een bepaalde spraakeigenheid, bijvoorbeeld een nasale klank, sterk wordt benadrukt. Iedere zin wordt zevenmaal herhaald.

Actrice 4:
Dont sleep with him, girl
He’s used to experienced women
Wat was ik onzeker
C’était bon
Vroeg ik angstig
Ich liebe dich
Antwoordde je lief
And I fell asleep with a happy smile on my face

Actrice 4 knipt het licht van de lamp uit, draait het volume van de gasbranders weer omhoog en gaat af.
Acteur 1 en Actrice 3 hervatten hun aan- en uitkleedwedstrijd. De projectie op het achterdoek loopt weer verder.

Acteur 3 komt op. Hij draait de gasbranders een voor een laag en knipt de lamp rechtsvoor aan. Acteur 1 en Actrice 3 doen een freeze. De projectie op hen wordt stilgezet.
Acteur 3 begint te spreken op zo’n manier dat een bepaalde spraakeigenheid sterk wordt benadrukt. Iedere zin wordt zevenmaal herhaald.

Acteur 3:
Het rode licht flakkerde aan en uit
Red lips
Chubby thighs
Wie viel kostet das
Elle me donne un bisou sur la joue
You can’t buy love, she said
And emptied my pocket till my last penny
Toen ben ik verder gegaan
Naar waar nog plaats was voor mij
But even there I couldn’t find her

Acteur 3 knipt het licht van de lamp uit, draait het volume van de gasbranders weer omhoog en gaat af. Acteur 1 en Actrice 3 hervatten hun aan- en uitkleedwedstrijd en de projectie op hen loopt verder.

Acteur 4 komt op. Hij draait de gasbranders een voor een laag en knipt de lamp rechtsvoor aan. Acteur 1 en Actrice 3 doen een freeze. De projectie wordt stilgezet.
Acteur 4 begint te spreken op zo’n manier dat een bepaalde spraakeigenheid sterk wordt benadrukt. Iedere zin wordt zevenmaal herhaald.

Acteur 4:
Ik hou het hier niet langer meer uit
Die griet heeft masochistische neigingen
Und immer der scheußliche Kaugummi
She wants me to hit her
OK she’ll get it
Next time I’ll bring a whip
Zal ze zeker graag hebben

Acteur 4 knipt het licht van de lamp uit, draait het volume van de gasbranders weer omhoog en gaat af.
Acteur 1 en Actrice 3 gaan verder met het aan- en uitkleden en de filmprojectie op hen loopt weer verder tot Actrice 1 opkomt om de projector die op de gasbrander gericht staat uit te schakelen en mee af te nemen.

Als Actrice 1 is afgegaan wordt de projectie uitgedaan. Het enige licht komt van de gasbranders.
Actrice 2, Acteur 2, Actrice 4, Acteur 3 en Acteur 4 komen op in een rij, gaan achter de gasbranders staan en tillen ze op. Een voor een steken ze de gasbrander met gestrekte arm naar voren.
Actrice 2 draait de gasbrander langzaam in de richting van haar rechterbuurman, Acteur 2. De vlam komt gevaarlijk dicht bij hem. Acteur 2 geeft de beweging op zijn beurt door aan zijn rechterbuurman enz. Aan het eind van de rij wordt het vuur teruggestuurd. Het doorgeven van het vuur van rechts naar links en van links naar rechts gebeurt nu eens snel, dan weer rustig.
Actrice 2 steekt, gevolgd door de anderen, haar gasbrander met gestrekte arm naar voren. Ze loopt naar de rand van het speelvlak en trekt de gasbrander weer naar zich toe. Ze maakt een kwartdraai in de richting van haar buurman die de beweging doorgeeft. De gasbranders branden in profiel tegen de rug van vier van de vijf acteurs. Als het de acteurs te heet op de rug wordt gaat de rij af.
Acteur 1 en Actrice 3 hervatten het aan- en uitkleden en evolueren daarbij van het achterdoek naar het midden van het speelvlak. Ook de projectie van de acteur die een gymnastiekoefening uitvoert is weer te zien. De geluidsband start. Het geluid van sirenes is op wisselend volume te horen.
Actrice 1 komt op om vooraan links en rechts een projector te installeren en om de eerste lamp links aan te knippen.
De projectie gaat uit.

(FABRE, Jan, Het is theater zoals te verwachten en te voorzien was, In: Ik ben een fout, theaterscripts en theaterteksten 1975-2004. Meulenhoff | Manteau, 2004, pp. 219 – 225.)