Zij was en zij is, zelfs

Overzicht

Jaartal: 1975
Auteur: Jan Fabre

Inhoud
Fragment
Rechten
Media

Aantal personages
Vrouwen: 1

Personages
Jonge (Maria Hemelvaart) vrouw

Structuur
Monoloog

Genre(s)
Drama

Ruimte
Onbepaald

Tijd
Onbepaald

Synopsis

'Zij was en zij is, zelfs' vormt het relaas van een bruid vol van verwachting. Zij balanceert tussen begeerte en vervulling, maar symboliseert meteen ook het verlangen dat nooit vervuld kan worden. Deze bruid bevindt zich immers in de schemerzone tussen realiteit en mannelijke verbeelding.
Ze wordt omringd door mannen die ze liefdevol arme stakkers noemt. Ze beschrijft hun drukdoenerij, de moeite die ze doen om haar te behagen, om haar liefdesmachine aan de gang te krijgen. Haar enige functie is de liefde bedrijven, maar zijn de arme stakkers krachtig genoeg om haar liefdesvuur te doen ontvlammen?
Toch blijft één overtuiging overeind met haar tot in het oneindige herhaalde nog eens, en nog eens, en nog eens, en nog eens, en nog eens, en nog eens: ze is een seksmachine. Bij het gebruik van het woord 'seksmachine' is de vraag dan ook toepasselijk of deze bruid wel nog een persoon is.

'Zij was en zij is, zelfs' is geïnspireerd op 'La mariée mise à nue par ses célibataires, même (Le Grand Verre)' van Marcel Duchamp. Dit werk is een onderzoek naar het verlangen van de man en de vrouw, en of deze elkaar aanvullen en compleet maken.

'Zij was en zij is, zelfs' is het eerste luik van een diptiek. 'Etant donnés' vormt hiervan het tweede luik. In beide teksten wordt de relatie tussen het model, haar eigen lichaam en het kunstwerk afgetast.

Zij was en zij is, zelfs verscheen in boekvorm in de anthologie Ik ben een fout, theaterscripts en theaterteksten 1975-2004 bij Uitgeverij Meulenhoff | Manteau, met ISBN-nummer 90 5990 025 1.

(genot
plezier
gelach)

Waar zijn we?
Wat gebeurt er, als er wat gebeurt
Laten we langzamerhand omhoog gaan ...
Mijn enige functie is de liefde te bedrijven
Ik ben voor niets anders goed
Zou dat moeten?
Mijn enige functie is de liefde te bedrijven
nog eens
en nog eens
en nog eens
en nog eens
en nog eens
en nog eens
en nog eens
in allerlei gedaantes
Mijn enige functie is de liefde te bedrijven
Alhoewel er mannen zijn die vurig verlangen
om me de biecht af te nemen
En jongens die van alles voor mij willen stelen
uit grootwarenhuizen
En er zijn mannen in uniformen die me nooit
boetes willen geven en me staatsveilig willen maken
En er zijn mannen
die voor mij gratis een bestek maken voor
mijn doodskist
Mannen
die me op mijn fantasierijke wenken willen bedienen
Mannen met moeilijke beroepen
die voor mij
moeilijke dingen willen doen
Er zijn zelfs mannen
die het tafeltje afruimen en kuisen
waar ik aan zit, onder de parasol
tegen het felle zonlicht
Terwijl ik mannen de treinen zie regelen
en af en toe voor mij
laten botsen
Om mij te laten lachen
is dat niet lief?
(lacht van plezier)
De arme stakkers
Het spel wil
het toeval wil
welke kleur ik hen zal bekennen
De tijd zal zijn werk doen
Rood lood
en de oxidatie van de natuur
komt wel van pas ieder uur
Parasol
parasol
parasol
parasol
onder stof
gekleurd door drukdoenerij
Arme stakkers
Maar ze zijn zo spontaan
Ze malen en ze malen
Ze smaken naar melkchocolade
Ze malen en ze malen
Ik heb eraan gelikt, maar niet van gebeten
van het spoor dat ze achterlaten
en achterlaten
De verleiding
moeilijk te weerstaan
Niets werkt zoals je denkt
dat het zou moeten werken
De chocolade afkomstig van
ik weet niet waar
en toch moeilijk te weerstaan
Zijn deze mannen ook soldaten
of zijn het coiffeurs
De bajonet draagt een x-vormige schaar
Wat een complexe wezens toch
die arme stakkers
Even links, dacht ik ...
(sluit de ogen)
From here to eternity
nog eens
en nog eens
en nog eens
en nog eens
en nog eens
en nog eens
en nog eens
hortend vooruit
en achteruit
De arme stakkers
Onder hen een slede
of een glijden
een soort wagentje op glijstangen
uitgerust
om nog meer drukdoenerij
(opent haar ogen traag)
Getuigen van de oogarts
uiterst rechts, dacht ik
Spiegeltje, spiegeltje aan de wand
Wie is de mooiste van gans het land?
Het is de andere kant
Het verleden
Ik ken het
Al deze ingewikkelde methodes
De methodes van hun verleiding
Ze bekijken me met één oog, van dichtbij,
bijna één uur lang
Gluurders
met steelse blik
wachtend op het ontkleden van mezelf
Geen ontblote ik
maar een frisse weduwe
t’t’t’ de arme stakkers
De arme stakkers, op alle manieren de minderen
van mezelf
De arme stakkers, zelfs hun verlangen naar mij wordt
door mij op gang gebracht
De arme stakkers, waar ik zo naar verlang
Ik beveel
de arme stakkers gehoorzamen
Elke verklaring is te eenzijdig
en niets kan worden ontkend
Ik volg ze
van de ene verbazingwekkende stap op de andere
Ze zijn ongelooflijk vindingrijk
Geen filmlijnen
Ze zijn bedwelmend
Ik ruik ze
met gesloten ogen, zelfs
Lichtgevend gas
En ze zingen
een soort mannelijke klaagzang
De melancholieke geluiden zijn afkomstig uit
From here to eternity
nog eens
en nog eens
en nog eens
en nog eens
en nog eens
en nog eens
en nog eens
hortend vooruit
en achteruit
Traag leven
Vicieuze cirkel
Horizontaal
Rondgang voor het stootkussen
levensafval
Goedkope constructie
Blik
touwen en ijzerdraad

Excentrische houten katrollen
monotoon vliegwiel
bierprofessor
Steeds herhalen ze deze smartelijke woorden
tot ze in één punt samensmelten
Niets is raarder dan dat het waar is
Ze veranderen
zoals altijd
Een echte metamorfose van lange dunne naalden
om mij te prikken, wie weet ...
Het worden bevroren gashartjes
die lichter zijn dan lucht
Maar voor ze opstijgen worden ze gefilterd
Censuur?
Ik zie... ze worden duizelig, dat is maar tijdelijk
en ze verliezen hun individualiteit, en dat is voor altijd
Alles onduidelijk en niet zichtbaar
Wat een avonturiers
From here to eternity
nog eens
en nog eens
en nog eens
en nog eens
en nog eens
en nog eens
en nog eens
De laatste vier zitten vol vuiligheid
hortend vooruit
en achteruit
De gashartjes zijn druppels geworden
Het zijn druppelhartjes
Alles onduidelijk en niet zichtbaar
Wat een gedruip
Arme stakkers
Alles onduidelijke en niet zichtbaar volgens
de getuigen van de oogarts
Er recht onder
Nu
De druppelhartjes worden blindelings
verliefd ...
(ze schaterlacht)
Nee, de druppelhartjes worden blindelings
met een verschrikkelijke snelheid naar me toe gegooid
midden door de getuigen van de oogarts heen
Wat een onbeleefdheid
Wat een lef!
Een droom trotseren
Ik ben alles voor hen
en alles is hier vaag en onwezenlijk als in een droom
Maar alles is mogelijk
want de elementen van het verlangen
zijn onderweg met een verschrikkelijke snelheid
De druppelhartjes worden op dit lucratieve tijdstip
een explosieve vloeistof
Wat spannend!
De druppelhartjes, explosief onderweg
Aankomst in mijn spetterend spattergebied
Hoe anders kon ik het benoemen?
Kleine motortjes onderweg
steeds onderweg
From here to eternity
nog eens
en nog eens
en nog eens
en nog eens
en nog eens
en nog eens
en nog eens
hortend vooruit
en achteruit
Arme stakkers
Hiermee zijn ze uitgeteld
t’t’t’ de arme stakkers toch

Wanneer we voorzichtig
heel voorzichtig en langzaam nog meer omhoog gaan ...
Bijna
maar nooit helemaal
Een soort bedeesde kracht
is mijn reservoir van liefdesbenzine
De scheidingslijn tussen onder en boven
is mijn begeerte-magneet
Zouden arme stakkers als deze
passionele woorden verstaan
Precies boven het reservoir is een motor
met heel zwakke cilinders
die in verbinding staat met mijn geraamte
De zachte zetel
het zachtste stelsel van mijn alles regelende fantasie
Spiegeltje, spiegeltje aan de wand
Wie is de mooiste van gans het land?
De achterkant
en ik zie de voorkant
nog eens
en nog eens
en nog eens
en nog eens
en nog eens
en nog eens
en nog eens
hortend vooruit
en achteruit
Wat een stalen zenuwen
om dit steeds door te maken
Het zenuwcentrum van mijn verlangen
Mijn fantasie ziet de som van prachtige vibraties
Een wolk, onmeetbaar
met open vensters
hevige winden
tochtkleppen
het aureool

Onder mijn aureool
Nog een beetje omhoog ...
Negen schoten door een speelgoedpistool met
lucifer-kogels
Kleuren en tijden
door toeval
De schoten zullen de explosieve druppelhartjes
van de arme stakkers onder mijn controle brengen
De tijd doet zijn best
onderweg naar de bokswedstrijd
De druppelhartjes doen ook hun best

Drup, drup en nog vele malen drup
Wat een gedruip
(lacht)
Zie ze onbesuisd aan het werk
De bokswedstrijd, onzichtbaar
en nooit vervolledigd
is elektriciteit
De elektrische ontkleding zou mijn liefdesbenzine
in mijn motor moeten ontsteken
Ik ben een passieve getuige van mijn eigen
ontkleding
Ik wacht
zoals altijd
Ik wacht, tevergeefs
maar spannend
Mijn motor heeft erg zwakke cilinders
zoals ik al zei

Ik vervul mijn functie
Heel langzaam, maar heel, heel voorzichtig
nog een beetje naar omhoog ...
Ik doe mijn best en geef vonken
via mijn begeerte-magneet
naar mijn motor met zwakke cilinders
Maar ik denk dat mijn motor èrg zwakke cilinders heeft
From here to eternity
nog eens
en nog eens
en nog eens
en nog eens
en nog eens
en nog eens
en nog eens
hortend vooruit
en achteruit
Zeven dagen
Zeven manen
Zeven mannen ...
eeuwig op weg van de begeerte naar de vervulling
Arme stakkers, volhouden

Machines, machines
Bloesems moeten bloesemen
toestemmend, verlangend
en kopiërend
ANDY

Geïnspireerd op Marcel Duchamp, ‘La mariée mise à nue par ses célibataires, même (Le Grand Verre)’

(FABRE, Jan, Zij was en zij is, zelfs, In: Ik ben een fout, theaterscripts en theaterteksten 1975-2004. Meulenhoff | Manteau, 2004, pp. 13 – 21.)